Ooggetuige van het allerergste

In de Volkskrant las ik een interview met Melcher de Wind. Hij zorgde ervoor dat zijn vaders boek uit 1946 opnieuw werd uitgebracht.
‘Als ik vroeger op een feest aan iemand vertelde dat mijn vader in Auschwitz had gezeten’, zegt Melcher de Wind (58), ‘dan wendde diegene zich al snel af en liep naar de bar om een drankje te bestellen. Auschwitz, dat is het symbool voor het allerergste, de hel. Daarover valt niet te praten.’

Dit autobiografische boek is imponerend en aangrijpend. Het is grotendeels zonder al teveel emotie geschreven in de derde persoon. De passages over Friedel zijn vrouw zijn anders. Die laten een grote liefde, een groot verlangen naar haar zien. De taal is dan niet meer afstandelijk maar mooier, meer poëtisch.
Meteen nadat de nazi’s het kamp verlieten begon Eddy (Hans in het boek)nog in het kamp met het opschrijven van zijn ervaringen. De overlevenden hebben de behoefte om de wereld te laten weten wat er gebeurd is. ‘Ze moesten uitschreeuwen wat ze beleefd hadden. Ze voelde zich de apostelen van een wraak, zo grondig dat de barbarij voor altijd verdelgd zou zijn op aarde.’ En ‘ Ik moet blijven leven om dit te vertellen, om iedereen ervan te vertellen, om de mensen ervan te overtuigen, dat dit waar was….’.
Het wrange is dat er in de jaren na het einde van de oorlog helemaal niet zoveel aandacht was voor deze verhalen. Men ging over tot de orde van de dag, was druk met de wederopbouw. Eddy’s boek werd wel uitgebracht maar snel terzijde geschoven. Een tweede poging in de jaren 80 mislukte door het faillissement van de uitgever. Nu in 2020 is het opnieuw verschenen. En is de belangstelling ervoor wel groot.

Eddy de Wind schrijft over Friedel in het Experimentenblock, hun spaarzame ontmoetingen, over het dagelijks leven, de angst, de ontberingen, de selecties, de gruwelijkheden maar ook over de solidariteit, onderling vertrouwen en hulp. Hij vraagt zich ook van alles af. Zou er nog vrijheid komen en liefde in vrijheid? En later: Waarom overleefde hij en anderen niet. Wat gaf hem het recht tot leven. Wil hij nog wel verder leven…
‘Je bent moe, ziek en misselijk van jezelf, omdat je een mens bent en een SS-man ook een ‘mens’ is.’

Een belangrijk, indrukwekkend boek wat je bijblijft