Onverschrokken, ontroerende en grappige verhalen van de bewoners van een vrouwenhofje

Deze recensie werd eerder gepubliceerd op mijn blog GraagGelezen.

Marjan Berk heeft met 'Hofdames' een boek geschreven dat precies doet wat je van haar verwacht: met een scherpe blik, een flinke dosis humor en een warm hart een verborgen wereld openen.

Achter de statige gevels van de Nieuwe Keizersgracht ligt een wereld die voor velen verborgen blijft: het Occohofje. In 'Hofdames' neemt Marjan Berk ons mee over de drempel van dit historische vrouwenhofje. Wat volgt is geen stoffige geschiedenisles, maar een bruisend portret van vrouwen die weigeren achter de geraniums te verdwijnen.

Het fundament van het boek (en het hofje zelf) is de nalatenschap van Cornelia Occo. Berk schetst een fascinerend beeld van deze achttiende-eeuwse zakenvrouw. In een tijd waarin vrouwen zelden financiële autonomie hadden, was zij een succesvol bankier en investeerder. Dat haar erfgoed nog steeds exclusief bewoond wordt door vrouwen, geeft het boek een krachtige, feministische ondertoon zonder dat het ergens zwaar wordt.

“Mijn gids beklom de bordestreden met mij in zijn kielzog. De dubbele deuren zwaaiden open, gaven toegang tot een kleine hal. Daarna waren het twee glazen deuren die openzwaaiden. Ik had geen tijd de in het glas gegraveerde tekst te lezen.
We betraden een enorme tuin. Ik stond stil… stomverbaasd! Ik stapte terug in mijn droom. Dit is het!”

Het hart van het boek wordt gevormd door de bewoners zelf. Berk heeft ervoor gekozen om de vrouwen onder schuilnamen aan het woord te laten, wat een prachtige intimiteit creëert.
En wat blijken deze 'hofdames' een leven achter de rug te hebben:
-Pioniers: vrouwen die carrière maakten in een tijd dat dit ongebruikelijk was.
-Wereldreizigers: avonturiers die de hele wereld overbrugden voordat ze neerstreken in de Amsterdamse rust.
-Overlevers: vrouwen die scheidingen en tegenslagen trotseerden met opgeheven hoofd.

Berk laat zien dat de bewoonsters van nu de spirituele erfgenamen zijn van Cornelia Occo: ze zijn onafhankelijk, eigenzinnig en vitaal.

Cornelia liet schriftelijk vastleggen wie er in haar ‘Gebouw van Barmhartigheid’ een plaatsje kon krijgen, t.w.: arme weduwen zonder kinderen, arme vrijsters boven de vijftig jaar oud, rooms-katholiek, met preferentie zo veel mogelijk afkomstig uit Amsterdam, vóór vreemdelingen.
Er is plaats voor 33 vrouwen, in hun functie intact gelaten.
Het is een fraaie woongelegenheid voor rust en eigenheid, voor alleenstaande oudere vrouwen.

Naast de persoonlijke portretten schittert het dagelijks leven in het hofje. Berk beschrijft de sociale dynamiek met haar kenmerkende nieuwsgierigheid. Of het nu gaat om gezamenlijke high teas in de tuin, concerten of de onderlinge lessen die de vrouwen aan elkaar geven; het hofje is een levendig ecosysteem. Het is een inspirerend tegenwicht voor de vaak sombere berichtgeving over eenzaamheid bij ouderen.

De stijl van Marjan Berk is als een goede kop koffie met een bewoonster: hartelijk, eerlijk en nooit saai. Ze weet de romantiek van de eeuwenoude klok aan de gevel perfect te combineren met de nuchtere realiteit van moderne tweekamerappartementen en de onvermijdelijke ouderdom.

'Hofdames' is een hartverwarmend boek dat bewijst dat karakter geen houdbaarheidsdatum heeft. Het is een aanrader voor iedereen die houdt van Amsterdamse historie, menselijke veerkracht en de kunst van het stijlvol ouder worden.