Een aangrijpend portret van een familie die is verscheurd. De tragiek is voelbaar.

Deze recensie werd eerder gepubliceerd op mijn blog GraagGelezen.

Schuifelende grijsaard met stok is een novelle van de Nederlandse schrijver Bart Nooteboom, en verscheen in 2022 bij Uitgeverij Aspekt.
Het boek vertelt chronologisch het verhaal een denkbeeldige familie; Max IJzerdraad en zijn familie. De beschreven gebeurtenissen spelen zich af in Toledo, Spanje of in Amsterdam. Max denkt na over zijn verleden en hoe het hem vergaan is. Had hij het anders willen doen?

“Misschien had hij vroeger te veel geslingerd om de lussen van loyaliteit en gehoorzaamheid, in vergaderingen waar om de hete brei werd geschuifeld. Misschien had hij meer op zijn poot moeten staan, maar hij werd al gezien als een dwarse zeurpiet.”

Wanneer Max zich afkeert van de economie en zich gaat wijden aan het schrijven van korte filosofische boeken over mens en maatschappij is dat het begin van een nieuw hoofdstuk in zijn leven.
Hij draait zijn hand niet om voor het schrijven van een roman of novelle en ziet dat als een bevestiging van zijn stelling dat de samenleving alleen maar wil horen over tragedies en menselijk gedoe.

De locaties in Spanje zijn duidelijk beschreven zodat het lijkt alsof je er bij bent terwijl je leest.

“Aernoud ging een keer met Rebecca op bezoek bij haar zuster Amalia, in Murcia, onder Alicante. Ze gingen met de auto, door het ‘Zwarte Gebergte’, langs uitgestrekte velden, met daarover gestrooid olijfbomen, met verwaaide kruin in hun grove stammen gehurkt, en daartussen de Spaanse zwarte stier, die gekweekt werd voor stierengevechten. Hogerop in de bergen was er de spichtige amandelboom.”

Je leest over de verschrikkingen die Bagatel heeft moeten ondergaan en die haar ertoe brachten zelfmoord te plegen. Het was een zelfmoord die Max had voorzien en probeerde te voorkomen door haar in een klooster op te laten nemen, wat helaas niet mocht baten. De slechtheid van de mensen bleef haar achtervolgen, zelfs in het kloosterpak waar ze op een avond wandelde en verkracht werd door de tuinman van het klooster.

“Max leed aan kanker, op verschillende plaatsen, weigerde chemotherapie, en hij was er op voorbereid geleidelijk dood te gaan. Dat hoort bij het leven, vond hij…
...Er was niemand meer om verdriet om hem te hebben, en te rouwen, maar daar had hij geen last van.”

Schuifelende grijsaard met stok is een prachtig en ontroerende novelle. Nooteboom schrijft met veel gevoel voor detail en sfeer. Hij weet het leven van Max en diens familie op indringende wijze te verwoorden. Het boek is bovendien een aangrijpend portret van een familie die is verscheurd. De tragiek is voelbaar.