Ons collectief herinnerde Indië

Pamela Pattynama gaat in haar oratie getiteld ‘… de baai … de binnenbaai …’ Indië herinnerd in op ons beeld van de voormalige kolonie Nederlands-Indië. Er leven haast geen mensen meer die die tijd hebben meegemaakt, waardoor ons beeld vooral wordt gevormd door verhalen, boeken en foto’s die collectief worden doorgegeven. Pattynama noemt dit het Indisch reisarchief, omdat de herinneringen voortleven buiten het individu en elke lezer en schrijver er weer iets nieuws aan toevoegt. Daarbij gaat het niet om hoe het was maar hoe het steeds opnieuw wordt verbeeld en herverteld vanuit een eigentijds perspectief en op die manier voortleeft.

Dit concept is vergelijkbaar met wat Toni Morrison rememory noemde in haar roman Beloved. Twintig jaar later spreken we van collectieve trauma’s die doorwerken in volgende generaties.

Pattynama illustreert dit aan de hand van boeken van Maria Dermoût (de titel van de oratie heeft betrekking op De duizend dingen), Hella Haasse, Louis Couperus, P.A. Daum, F. Springer en Maarten ’t Hart. Steeds terugkerende thema’s zijn goena-goena en relaties tussen Europeanen en de oorspronkelijke bewoners.

Pattynama overtuigt met een duidelijke maatschappelijke relevantie, een sterk concept van het Indisch reisarchief en een scherpe blik op verleden en toekomst. Door veelvuldig gebruik van abstracte termen zonder korte uitleg is de voordracht echter beperkt te volgen voor niet-vakgenoten.

Dr Pamela Pattynama was bijzonder hoogleraar Koloniale en postkoloniale literatuur- en cultuurgeschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Ze is auteur van het in 2014 verschenen Bitterzoet Indië.