Een geromantiseerd oorlogsverhaal

Tijdens de Japanse bezetting van Nederlands-Indië verbleef Mary Hens als jongvolwassene in drie interneringskampen op Java: achtereenvolgens Kareës, Tjideng en Halmaheira. Zevenenzeventig jaar later werkte Elle van Rijn haar herinneringen om naar een roman met de nostalgische titel Terug naar Insulinde. Deze geromantiseerde hervertelling van een waargebeurd oorlogsverhaal (docu-drama of faction) voegt weinig toe aan de bestaande kampliteratuur.

Enerzijds ontbreekt aan het boek de kracht, onontkoombaarheid en authenticiteit van oorlogsverhalen die de slachtoffers zelf vertelden; anderzijds ontbreekt de kracht van literatuur. Van Rijn rijgt anekdotes aan elkaar, kruidt het verhaal met clichés over Indië, gebruikt een kinderlijke vertelstem en vliegt uit de bocht met dialogen die te modern zijn voor die tijd.

Wie nog niet bekend was met het verloop van de Tweede Wereldoorlog in de Oost en het daarop volgende extreme geweld gepleegd door Indonesische jongeren krijgt een leerzame geschiedenisles vanuit Nederlands standpunt. Het toegankelijke boek geeft een indringend beeld van de mensonterende omstandigheden in de kampen waarin honderdduizend vrouwen en kinderen moesten zien te overleven (al slaat Van Rijn gedwongen prostitutie over) en hoe Mary Hens deze periode en de dekolonisatie daarna heeft beleefd; deze jaren brachten onbegrip en ontheemding teweeg en vormden een kantelpunt in haar leven.