Wat dieren ons vertellen — en wij liever niet horen

In Zeven dieren bijten terug trekt Frank Westerman door het noordpoolgebied met Willem Barentsz als kompas om te zien welke dieren er opduiken vanuit de geschiedenis en de herinnering: de narwal (tandwalvis), de lemming (woelmuis), de paling, de rotgans, de ijsbeer, het rendier en de koningskrab. Het is een stoet mythische en ontroerende verschijningen.

Westerman schrijft over dieren alsof het om personages gaat: met nieuwsgierigheid, mededogen en verwondering. Hij laat zien hoe dieren in ons hoofd veranderen van gedaante, naargelang onze cultuur en politieke opvattingen. Hij onderzoekt het spanningsveld om in de huid van dieren te kruipen zonder ze menselijke eigenschappen toe te dichten. De schrijver lijkt hiermee te willen zeggen dat alles wat we over dieren zeggen, uiteindelijk iets zegt over onszelf.

Een sterk punt is de overtuigende manier waarop Westerman actuele vraagstukken — klimaatverandering, dierenrechten, exploitatie van het noordpoolgebied — koppelt aan historische bronnen zoals het middeleeuwse bestiarium Der naturen bloeme van Jacob van Maerlant. Hiermee geeft hij de dierenverhalen een extra dimensie over de manieren waarop mensen door de eeuwen heen betekenis aan de natuur hebben gegeven. Westerman mijdt te dramatiseren en te moraliseren; zijn toon blijft licht, zelfs wanneer hij schrijft over verdwijnend ijs en verdwijnende diersoorten. Hij wil niet overtuigen, maar slechts laten zien en aanzetten tot reflectie.

Westerman verknoopt de verhalen met wetenschappelijk onderzoek, hedendaagse politiek, persoonlijke anekdotes en associaties, die hij in hoog tempo als korte verrassende fragmenten inlast. Enerzijds prikkelt dat de nieuwsgierigheid en zorgt het voor een behapbare dosering, anderzijds ontstaat er een draaikolk van botsende fragmenten die slechts losjes met het dier verbonden zijn, waardoor de kern ondersneeuwt. Toch blijf je tot het einde geboeid door zijn trefzekere en virtuoze schrijfstijl, de cliffhangers en de verduidelijkende kaarten van cartograaf Yde Bouma.

Zeven dieren bijten terug is een origineel, prikkelend, leerzaam en soms wat diffuus en gefragmenteerd werk op het snijvlak van journalistiek en verhalen, geschreven in een lichte, virtuoze stijl.