Een belangrijk historisch document

Een historische en persoonlijke familiekroniek, zo is dit waargebeurde verslag samen te vatten. De auteur vertelt de lotgevallen van zijn Joodse familie aan de hand van gebeurtenissen ter plekke in vooral Oost-Europa en geeft blijk van een heldere analytische blik en grote betrokkenheid bij het naleven van joodse tradities. Wie al uitgebreide kennis heeft van de materie zal tijdens het lezen herkenning vinden. Voor lezers die nog niet alles wisten van wat er zich afspeelde in onder andere Galicië, is dit boek een waardevolle aanvulling op de geschiedenis van een volk dat vaak niet weet waar het zich thuis mag voelen.

Tijdens het doorbladeren van het boek vallen de vele foto’s uit het familiealbum op, maar ook de prachtige afbeeldingen van houtsneden geven het boek een extra dimensie mee. De houtsneden zijn gemaakt door de Joodse kunstenaar Solomon B. Judowin (1892-1954) en roepen een sinistere sfeer op die past bij het verhaal dat Willy Lindwer ons vertelt. De auteur maakt documentaire films, is auteur en fotograaf. Wolf is de vader van Lindwers moeder en Ryfka de moeder van zijn vader. Beiden hebben hun wortels in Galicië, een streek in Oost-Europa waarover de auteur boeiend weet te vertellen.

‘Galicië lag in de Karpaten. Het was een langgerekt gebied tussen Polen, Oekraïne, Hongarije en Roemenië. Daar bestonden eeuwenlang grote, levendige Joodse gemeenschappen. In die streek ligt de bakermat van het chassidisme, de joodse mystieke stroming, voortgekomen uit de kabbala.’ (blz. 13)

De schrijver brengt zijn jeugd door in het naoorlogse Amsterdam. Met de puinhopen als stille getuigen vertelt de auteur hoe hij samen met zijn vader tussen de restanten loopt en te horen krijgt wie er allemaal woonden in de Joodse buurt en nu niet meer in leven zijn, ze zijn vermoord. Een bijna filmisch beeld weet de auteur op te roepen, veelal voorzien van geluid door de vele Bargoense termen waarmee hij zijn verhaal smeuïg weet te maken. Herkenbaar zijn de plekken die genoemd worden; zo blijkt het prachtige zeventiende-eeuwse Huis de Pinto gered te zijn uit de de grijpgrage handen van de socialisten die alles plat wilden gooien in de jaren 60, net als het mooie Rembrandthuis, dat mocht ook blijven staan.

In zijn voorwoord vertelt de auteur dat hij met zijn zijn familiegeschiedenis de Shoa in Oost-Europa met die van Nederland verbindt. Hierbij is het van belang te beseffen dat voor de intrede va de gaskamers Joden al met de kogel de dood in gejaagd werden, in Oost-Europa kwam dit op grote schaal voor. Willy Lindwer is een aantal keren terug geweest naar de plaatsen waar zijn voorvaderen vandaan kwamen. Vaak is er niet veel meer te vinden van de levendige Joodse gemeenschappen, maar soms is er toch nog wat bewaard gebleven, helaas ook herinneringen die getuigen van moord. Vijf kogelhulzen kreeg Lindwer in zijn handen gedrukt, getuigen van het doden van misschien wel zijn familie.

Het boek is rijk aan herinneringen, feiten, zoektochten, ideologieën en weemoed. Prachtig worden Joodse tradities beschreven, zoals het zingen dat Lindwers vader altijd zo ontroerde, vooral de zang uit Oost-Europa, die was heel anders dan in Nederland. In Nederland moest Lindwers vader zijn weg vinden in Amsterdam, waar hij als een buitenstaander beschouwd werd, dit gevoel, samen met het idee dat hij een aantal familieleden heeft moeten achterlaten moet dit een moeilijke tjd geweest zijn. Maar in Nederland gaat het ook fout, de Duitsers bezetten het land en de Joden worden ook hier vervolgd. Gelukkig kunnen ze onderduiken in de Achterhoek en ook deze episode is een spannend verhaal, helaas speelt verraad een rol. Het boek eindigt met twee brieven die Lindwers vader schreef aan zijn kinderen tijdens zijn onderduikersperiode in de Achterhoek. Een geschreven document van een ooggetuige en daarom belangrijk voor het collectief archief zodat nooit vergeten wordt wat er gebeurd is.