Advertentie
    Tea. Hebban Team

Een achtbaan kun je het niet noemen, daarvoor ontbreekt de snelheid, maar een vat vol emoties is misschien wel een bruikbare term. De afbeelding op het omslag doet denken aan een een rustige sfeer waar de mensen bij kunnen komen van hun bekommeringen en hun zorgen over de toekomst. Deze roman gaat over veel meer dan de vriendschap tussen Stefan Zweig en Joseph Roth, er wordt een beeld gegeven van Europa dat op de rand staat van het uitbreken van WOII waarvan de dreiging niet door iedereen op het juiste moment gevoeld wordt. Deze situatie werd eerder verwoord door Zweig in De wereld van gisteren, nu wordt de nadruk gelegd op zijn vriendschappelijke verhouding met Joseph Roth, een diepe en intense vriendschap. Beroemd is de foto waarop de twee op een terras zitten, Zweig duidelijk groter van gestalte met zijn arm beschermend achter de fragiele Roth. De drankjes ontbreken vanzelfsprekend niet…

Oostende heeft een enorme aantrekkingskracht op Zweig, in 1914 bracht hij er vakantie door die afgebroken werd door WOI. De warme herinneringen brengen hem in 1936 nogmaals naar de Belgische kustplaats waar hij met een aantal andere beroemdheden gedenkwaardige uren zal doorbrengen. Onder de beroemdheden is Joseph Roth, een Joods auteur. Al in 1913 bewonderde Roth Stefan Zweig, eens stond hij voor diens deur in Wenen, maar hij durfde niet aan te bellen bij de grote dichter.

Het boek kent geen chronologie, de tijd verspringt regelmatig en flashbacks zorgen voor inkijkjes in het roerige verleden van vooral Roth en Zweig, waarbij het leven van Roth iets melancholieks krijgt. Roth groeide op in Brody, een stad in Galicië

‘Politieke partijen werden niet geduld. Er werd geen verschil gemaakt tussen mensen van verschillende nationaliteiten omdat iedereen een verschillende taal sprak. Alleen de joden kon je herkennen, aan hun kleding en hun superioriteit. Soms vonden er kleine pogroms plaats.'

De liefdesgeschiedenis tussen Irmgard Keun, een Duitse, niet joodse auteur en Joseph Roth is een van de hoogtepunten uit het boek. De vlam die overspringt wanneer Keun en Roth aan elkaar worden voorgesteld in Oostende is legendarisch. Verbonden door de alcohol en de literatuur vormen zij een onafscheidelijk paar. Keun is een vasthoudend type, haar boeken zijn verboden in Duitsland omdat de vrouwelijke personages die ze opvoert te modern en te zelfverzekerd zijn, haar boeken worden gerekend tot ‘asfaltliteratuur’. De procedures die ze opstart om een verbod te voorkomen halen niets uit, het komt niet tot een proces en daarom besluit ze Duitsland te ontvluchten.

Een andere verhaallijn is die van de Tollers, een stralend en beroemd paar. Zij, de beeldschone actrice Christiane Grauthoff en hij, Ernst Toller, een beruchte toneelschrijver en revolutionair, streken ook neer in Oostende. Als begenadigd spreker weet hij de bannelingen moed in te spreken met zijn motto ‘Wij bepalen het lot. Wij willen waarachtig, moedig en menselijk zijn.’ Hij is echter geen optimistisch persoon, zijn depressies en zijn jaloezie (Christiana mag geen contact hebben met Erika Mann) beheersen zijn leven en hij heeft in zijn koffer altijd een strop klaarliggen.

De zomer in Oostende laat een aantal vrijgevochten kunstenaars zien die al feestend de naderende dreiging niet geheel tot zich door laten dringen. Het geldgebrek van Roth maakt hem afhankelijk van de financiële ondersteuning van Zweig, die met lede ogen moet aanzien dat het geld omgezet wordt in alcohol.
Het wordt steeds nijpender uitgevers te vinden voor hun boeken, uitgeverij Querido, Albert de Lange in Amsterdam en Herbert Reichner in Oostenrijk zijn de bannelingen behulpzaam.

Dat een en ander niet goed zal aflopen is duidelijk, de kracht van dit boek zit in de beschrijving van het gedrag van de ‘Oostendegangers’. Ieder op zijn manier probeert te overleven en hun gemeenschappelijk lot als vluchtelingen geeft hen steun om er het beste van te maken, dat er toch keuzes gemaakt moeten worden is evident en uiteindelijk zullen er alleen verliezers zijn. In De wereld van gisteren een autobiografisch boek dat Zweig aan het eind van zijn leven schreef, wordt een heel tijdperk in al zijn facetten beschreven, Zomer van de vriendschap is hierop een schitterende aanvulling, een gedetailleerd verslag van een seizoen.

Reacties op: Een liefdevol en tragisch verslag over een vriendschap

30
Zomer van de vriendschap - Volker Weidermann
Jouw boekenplank Jouw waardering
Jouw recensie   Schrijf een recensie
? Onze partners