Heeft deze prachtige analyse zin gehad?

Sinds het schrijven van de prachtige analyse De achterkant van Nederland van Jan Tromp en Pieter Tops lazen we onder meer in de media over de moord op Martin Kok, een omstreden misdaadjournalist. Hij werd in 2016 in Laren doodgeschoten. Hij was bekend om zijn publicaties over criminelen en de onderwereld. Reduan B, de broer van kroongetuige Nabil, werd in 2018 in Amsterdam vermoord. Nabil B was een belangrijke kroongetuige in een groot proces tegen een criminele organisatie, en de moord op zijn broer werd gezien als een vergeldingsactie. Derk Wiersum, de advocaat van Nabil B, werd op 18 september 2019 voor zijn huis in Amsterdam doodgeschoten. Peter R. de Vries is op 6 juli 2021 neergeschoten in Amsterdam en overleed aan zijn verwondingen op 15 juli 2021. Ondertussen waren er grote en kleine misdaden, van liquidaties tot dreigementen met kogels, granaten en brand. Je kunt niet zeggen dat het boel van Tops en Tromp al veel invloed gehad heeft. Maar zoals ze zelf zeggen: wat zich in decennia ontwikkeld heeft, dat los je niet op een namiddag op. Heeft deze prachtige analyse dan wel enige zin gehad?

De voorbeelden die ze aanhalen zijn schitterend. Ze maken duidelijk hoe groot het probleem van de ondermijnende criminaliteit is en dat we allemaal het risico lopen om mee te doen. De verwevenheid tussen onder en bovenwereld maakt het zo hardnekkig.

Maar belangrijker nog: de grote kloof tussen groepen mensen. Vooral de mensen met minder kansen, minder opleiding, andere sociale netwerken. Afkomst, huidskleur, laag inkomen, afstand tot de stad, geslacht (hormonen) en leeftijd: het zijn allemaal risico’s om in de criminaliteit terecht te komen. Ik bestudeerde de criminele families in Oss in vroeger eeuwen en zie grote overeenkomsten met nu. Het is van alle tijden. Al heeft het neoliberale denken er volgens de schrijvers (en velen met hen) veel invloed op gehad. Alsof iedereen dezelfde kansen heeft.

In de jaren 1890 en 1930 bleek de oplossing: haal mensen uit het criminele kringetje en bied ze perspectief. Dat bleek zelfs voor de meest hardnekkige families een flinke verbetering. Anno 2023 zal de oplossing moeilijker zijn (omdat die kringen door internet en bijvoorbeeld sociale media) wereldwijd zijn. Tops en Tromp schetsen een oplossing: een hechte sociale structuur. Die structuur die nu nog vaak leidt tot zwijgen, vergoelijken en oogluikend toestaan. Maar als grote groepen jonge mensen echte kansen krijgen om carrière te maken buiten de criminaliteit, heb je al een enorme stap gezet.

Dit boek heeft zin als voldoende mensen het blijven lezen en er inspiratie uit halen om in de eigen kring geen genoegen te nemen met de ondermijning. Geef hulp aan de jongens die zich te makkelijk laten ronselen. En pak de grote jongens aan. Zeg nee tegen de patsers. Dat is een maatschappelijke taak, zeggen Tromp en Tops.