Een warme en nogal dwingende gemeenschap

Ik hou wel van lijvige romans die je langzaam een onbekende wereld in trekken. De soms lange beschrijvingen neem ik eerst voor lief en later zie ik wat ze doen: diepte geven aan de personages, gemeenschappen en hun wereld.

Asjer Lev is een wereldberoemde schilder. Hij is verbannen uit de streng gelovige joodse gemeenschap, omdat schilderen daar niet in past - zeker niet als hij een beeld maakt van een christelijk beeld als de kruisiging. Zijn vrouw is als kind getraumatiseerd door haar onderduik en het verlies van haar familie in de Tweede Wereldoorlog in Parijs. Bij de begrafenis van een geliefde oom in New York krijg hij het verzoek om nog een paar dagen te blijven. Tegelijk bekijkt iedereen hem met argusogen en soms regelrechte vijandigheid en dreigementen.

Potok schetst een beeld van een chassidische gemeenschap in Brooklyn en vult het dan langzaam in met contouren, kleuren en texturen. Heel passend bij de hoofdpersoon, die een bekend schilder is. De aftastende taal lijkt ook op de zoekende manier van Asjer, de beroemde schilder en graficus die in een verwarrend tussenjaar zit. In het verhaal komen ook regelmatig raadsels terug (en mysteriën) die gelukkig niet allemaal opgelost worden.
Hij speelt prachtig met enkele contrasterende beelden, zoals over licht en donker, Picasso en de rebbe, het individu en de hechte (beklemmende) gemeenschap; beelden die op verschillende manieren terugkomen, zoals in de mooiste schilderijen van Picasso.

Ik las de vertaling van de oorspronkelijk Engelse tekst en verbaasde me soms over het afwisselende gebruik van verleden en tegenwoordige tijd. Naar het einde toe overheerst het nu, en daarmee komt het verhaal dichterbij dan het eerste deel. Maar of dat een stijlmiddel van de schrijver is of van de vertaler weet ik niet. Ik pak er later nog eens het origineel bij, denk ik.

Het verhaal gaf mij als niet-gelovige inzicht in deze gesloten gemeenschap. Ik denk dat ik nu ook wat meer begrijp van andere streng religieuze groepen: het dwingende, alles overheersende karakter, het dreigende fundamentalisme (als God iets vindt, stopt elke discussie) en het risico van uitzichtloze patstellingen. Maar ook de warmte en geborgenheid die deze gemeenschap aan de leden ervan kan geven en de echte worsteling van mensen bij de keuzes die ze voor zichzelf en anderen maken. En ik heb genoten van de pure magie van de verteller Potok die dit klaarspeelt.