Ga nooit weg zonder te groeten

Ga nooit weg zonder te groeten,
ga nooit heen zonder een zoen.
Wie het noodlot zal ontmoeten,
kan het morgen niet meer doen.
Loop nooit weg zonder te praten,
dat doet soms een hart zo pijn.
Wat je ’s morgens hebt verlaten,
kan er ’s avonds niet meer zijn.

Toon Hermans.

De boodschap die dit gedicht van Toon Hermans bevat probeert Tom Lanoye met het Boekenweekgeschenk 2012 ‘Heldere Hemel’ in nog geen tweeënnegentig bladzijden in verhaalvorm over te brengen. Hij gebruikt hierbij een waargebeurd incident wat zich in de zomer van 1989 afspeelt. We spreken dan nog van de Koude oorlog (Gorbatsjov heeft op dat moment veel moeilijkheden, er staat een staatsgreep te gebeuren en in Polen zijn verkiezingen geweest maar durven ze nog altijd niet de president te benoemen) wanneer op 4 juli, de Independence Day van Amerika, een MIG in eerste instantie nog bemand, vanuit het Oostblok richting het westen vliegt. Al vrij snel na het opstijgen vertoond de MIG problemen waardoor de Russische piloot zich genoodzaakt ziet zijn schietstoel te gebruiken. Als de piloot eenmaal veilig aan zijn parachute bungelt blijkt er toch niks aan de hand te zijn met de MIG en vliegt deze op de automatische piloot verder. De MIG lijkt naar Brussel te gaan waar niet alleen de NAVO is, maar ook het militaire hoofdkwartier. Wanneer de MIG over het IJzeren Gordijn heen vliegt houdt dit de gemoederen dan ook sterk bezig en verwacht men dat de hel los zal barsten, maar in plaats daarvan valt het, waarschijnlijk doordat de brandstof op is, als een absurd noodlot in Vlaanderen in een klein gehuchtje, precies op één huis, en dood één jongen. Om deze kern van het verhaal heeft Lanoye een fictief verhaal verweven.

Aan de hand van de plaats waar de MIG op dat moment overvliegt volg je zijn route via de perspectieven die op dat moment bemoeid zijn met de straaljager, de Russische piloot, het militaire hoofdkwartier, de Amerikaanse begeleidingspiloten en daardoorheen wordt het verhaal van Vera en haar zoon Peter gevlochten. Het verhaal verspringt niet in tijd maar in kilometers als vanuit het perspectief van de MIG ‘Deel 1 …………………….(duizend kilometer verderop)’ ‘Deel 3 …………………….(zestig kilometer daarvandaan)’, waarbij de lange stippellijn gelijkenis heeft met de baan van de MIG die gevolgd wordt op een scherm, maar tegelijkertijd ook kan staan voor het overschrijden van een grens, het IJzeren Gordijn.
Uiteindelijk komen de twee verhaallijnen explosief tot elkander.

Helaas bleef bij mij het explosief emotionele gevoel wat dit verhaal had kunnen veroorzaken uit, het gehele verhaal eromheen bleef wat op afstand. ‘Heldere Hemel’ heeft mij wel des te meer aan het denken gezet over iets onuitgesproken laten, respect en naastenliefde, kortom het ‘Ga nooit weg zonder te groeten’. Juist omdat de auteur dit met zo weinig bladzijden voor elkaar weet te krijgen, krijgt ‘Heldere Hemel’ van mij vier sterren.