Macht van de staat overheerst alles, indrukwekkend verhaal

Recensie – Het achtste leven (voor Brilka)

Nino Haratischwili

Het achtste leven (voor Brilka) is een monumentale familieroman die zich grotendeels afspeelt tegen de achtergrond van de Sovjet-Unie. Door meerdere generaties heen laat Nino Haratischwili zien hoe een allesoverheersende staat het leven van haar burgers domineert — niet alleen politiek, maar tot diep in het privéleven.

Een staat boven alles

In dit boek staat de staat centraal als hoogste macht. Loyaliteit aan het regime wordt afgedwongen en vaak vrijwillig omarmd, zelfs wanneer dat betekent dat mensen hun eigen familie en geliefden verwaarlozen, verraden of in de steek laten. De personages leven in een wereld waarin individuele keuzes nauwelijks bestaan en een eigen mening gevaarlijk kan zijn. Afwijkend denken wordt niet geduld en vaak zwaar bestraft, met verstrekkende gevolgen.

Ontwrichte families en doorgegeven trauma

Wat Het achtste leven zo indringend maakt, is hoe deze politieke realiteit doorwerkt binnen families. Kinderen worden aan anderen overgelaten, relaties zijn instabiel en verantwoordelijkheid wordt vaak ontlopen. Trauma’s worden niet verwerkt, maar doorgegeven van generatie op generatie. Patronen van afstand, geweld en zwijgen herhalen zich, zelfs wanneer de historische context verandert.

De positie van vrouwen

Vrouwen nemen in het verhaal een bijzonder kwetsbare positie in. Zij worden structureel ongelijk behandeld en geconfronteerd met machtsmisbruik, vernedering en seksueel geweld, waaronder verkrachting. Liefde en afhankelijkheid lopen gevaarlijk door elkaar heen, en veiligheid is zelden vanzelfsprekend. Haratischwili beschrijft dit zonder sensatiezucht, maar wel onverbloemd en confronterend.

Zorg als tegenkracht

Tegenover dit alles staan personages die juist zorg en verantwoordelijkheid belichamen. Zij vormen een moreel tegenwicht in een harde wereld, al dragen zij vaak een onevenredig zware last. Hun aanwezigheid laat zien dat menselijkheid kan blijven bestaan, zelfs wanneer het systeem die nauwelijks toelaat.

Leeservaring

Ondanks het zware thema leest het boek opvallend goed. Er gebeurt voortdurend iets, over een zeer lange tijdspanne, waardoor de vaart erin blijft. Tegelijkertijd kan de omvang — ruim 1200 pagina’s — een obstakel zijn voor lezers met minder geduld of doorzettingsvermogen. Die lengte is echter ook de kracht van het boek: alleen door deze breedte kan het volledige gewicht van geschiedenis, familie en trauma voelbaar worden.

Een open einde

Het verhaal eindigt bij Brilka, en juist dat voelde voor mij als een gemis. Na zo’n lange en intensieve leeservaring wilde ik eigenlijk verder lezen, om te weten hoe haar leven zich zou ontwikkelen. Tegelijkertijd is dat open einde knap: na 1270 pagina’s laat Haratischwili ruimte aan de lezer om zelf verder te denken.

Conclusie

Het achtste leven (voor Brilka) is een indrukwekkende, confronterende roman over macht, loyaliteit en de prijs die mensen betalen wanneer een staat belangrijker wordt dan het individu. Het is geen licht boek, maar wel een uitzonderlijk rijk en meeslepend verhaal dat nog lang blijft nazinderen.

★★★★★ (5 sterren)