Meeslepend portret van ziekelijke macht

Als men de krant openslaat en leest over quasi dictatoriale leiders, Jeffrey Epstein en politiek geweld hoeft men niet het idee te hebben dat dit een recent verschijnsel is. Het lezen van deze roman helpt je uit de droom.
In zijn boek “ het feest van de bok “slaagde de vorig jaar overleden Nobelprijswinnaar Mario Vargas Llosa erin om een huiveringwekkend portret te schetsen van De Dominicaanse dictator Trujillo en zijn doen en laten. Ook al is het boek 25 jaar oud, en de daarin beschreven gebeurtenissen meer dan 60 jaar geleden, het bevat thema s die opvallend actueel zijn(autoritaire regimes, “me too “thematiek en de relatieve gelatenheid waarmee de bevolking de dictatuur ondergaat.
Het verhaal begint met een reis van de dochter van een oud Dominicaans politicus die minister was tijdens het bewind van Trujillo.Het is voor het eerst dat ze haar vaderland en ook haar vader bezoekt na de val van de dictator. Er volgt een geraffineerd spel waarin vanuit verschillende perspectieven de gebeurtenissen tijdens en na de dictatuur beschreven worden.
Wie houdt de dictatuur in stand?
Het knappe van het boek is dat de auteur niet simplificeert maar ook benoemt wat er bij , om het zomaar te noemen “ de“ slachtofferkant” misgaat. Zo stelt hij : “Wat je nooit hebt kunnen begrijpen is dat de meest bekwame Dominicanen, de slimme koppen van het land, advocaten, artsen en ingenieurs die soms waren opgeleid aan heel goede universiteiten in de Verenigde Staten of Europa, ontvankelijke, geletterde en belezen mensen met ervaring, ideeën en vermoedelijk een ontwikkeld gevoel voor het belachelijke, mensen met gevoelens en hartstochten, zich op zo’n wrede manier hebben laten kwellen (dat is iedereen vroeg of laat overkomen) als don Froilán Arala die avond in Barahona.' Pag 65

In een interview met NRC journalist Roel Jansen stelde Vargas Llosa dan ook
Dictatuur is niet alleen het werk van een dictator, ook van de slachtoffers. Ze werken op een bepaalde manier mee om een dictatuur in stand te houden. In het begin van zijn regeerperiode was Trujillo geen monster. De aanbidding, de onderdanigheid, het gebrek aan verzet tegen zijn macht maakten hem tot een alleenheerser die uiteindelijk alles en iedereen controleerde, zelfs de dromen van de mensen.'' NRC 2 februari 2001.
Ook de Dominicanen die uiteindelijk in opstand komen hebben last van twijfel :

“Het was iets subtielers en ondefinieerbaarders dan angst: het was die verlamming, dat in slaap sussen van de wilskracht, het denkvermogen en de vrije wil waarmee dat tot in het belachelijke opgedofte kereltje met zijn piepstemmetje en de ogen van een hypnotiseur invloed uitoefende op arme of rijke, ontwikkelde of onontwikkelde Dominicanen, op vrienden of vijanden, waardoor hij daar zwijgend en passief bleef staan, luisterend naar die leugens, als eenzame toeschouwer van die verzinsels, niet in staat zijn verlangen om boven op hem te springen en zo een einde te maken aan die heksen 'sabbat waarin de geschiedenis van het land was veranderd, om te zetten in daden.' Pag 105


Ik vind het ontzettend knap van Vargas Llosa dat hij de “gehoorzaamheid “ en twijfel van het verzet zo expliciet benoemt. Er is ook een prachtig moment in het boek waar een van de aanslagplegers naar de katholieke kerk stapt om te vragen of het vermoorden van de dictator in overeenstemming kan worden gebracht met de leer van de katholieke kerk.

Vrije wil afgenomen/ontreddering
Voornaamste reden om toch in opstand te komen dat de dictator het belangrijkste afgenomen heeft “de door god gegeven vrije wil is bepalend voor het doorzetten van de aanslag tegen de dictator. Het beeld wat geschetst wordt van de totale ontreddering die plaats vindt nadat de dictator om het leven is gebracht wordt mijns inziens prima beschreven. Immers als de vaste structuren van de dictatuur wegvallen onstaat paniek en onzekerheid
In het laatste gedeelte wordt ook de verhaallijn van de vrouwelijke hoofdpersoon die terugkeert naar haar vader en vaderland opgehelderd. Eens temeer wordt de ranzigheid tot norm gemaakt.
Ik was diep onder de indruk van dit boek dat feit en fictie vermengt, en niet vervalt in een epische lofzang maar mijns inziens een genuanceerd beeld geeft en ook niet schuwt te shockeren. Het is fictie op basis van feiten maar alles wat er beschreven staat had inderdaad zo gebeurd kunnen zijn.

Voor mij een boek dat nog lang bijblijft.