Lezersrecensie
Lappendeken van losse subplots
Åke Edwardson (1953) is een oud-journalist en schrijver uit Zweden, in ons taalgebied bekend van zijn misdaadserie over commissaris Erik Winter. In zijn nieuwste pennenvrucht laat hij de thrillers voor wat ze zijn en gooit hij het over een heel andere boeg, De komiek van Treblinka is immers een roman die zich tijdens de Holocaust afspeelt. In een nawoord vertelt de auteur hoe hij achtergrondinformatie verzamelde en waar hij zijn ideeën haalde, hij noemt bijvoorbeeld The World Holocaust Remembrance Center en zijn vele ontmoetingen met Joodse mannen en vrouwen. Voor de Nederlandse vertaling van het boek werd een beroep gedaan op Edith Sybesma.
Hoofdpersonage is Arne Hoffmann, een Jood die twintig jaar geleden Duitsland voor Amerika verruilde. In 1941 besluit hij vanuit New York naar Berlijn te reizen, omdat er al veel te lang geen nieuws is van de familie die nog in nazi-Duitsland woont. Amerika is op dat moment nog neutraal, waardoor Arne als buitenlandcorrespondent zonder problemen het land binnenkomt. Zijn grootvader heeft tientallen jaren geleden de joodse familiegeschiedenis ‘uitgewist’, waardoor zijn kleinzoon relatief veilig zou moeten zijn. Toch wordt hij in de gaten gehouden en zal hij snel ontdekken dat het gevaar overal op de loer ligt.
Hij maakt kennis met een aantal hooggeplaatste functionarissen binnen de SS, komt oude vrienden tegen en leert nieuwe mensen kennen. Wanneer duidelijk wordt dat alle Joden binnen afzienbare tijd gedeporteerd zullen worden, stelt Arne alles in het werk om zijn familie naar Zweden te smokkelen. Deze verhaallijn zorgt voor spanning, en het is fijn lezen over de betrokken. Het is jammer dat ze vrij snel uit beeld verdwijnen en dat de lezer pas op het einde van het boek weer iets over hen te weten komt. Arne zelf belandt in concentratiekamp Treblinka, waar hij samen met een paar cabaretiers voor het vertier moet zorgen.
De komiek van Treblinka is opgebouwd uit vijf aktes, een knipoog naar de optredens. In het begin wisselen de perspectieven van Arne en zijn familie, met name zijn nichtje Leah, elkaar af. Later kijken we mee over de schouders van een aantal mensen in het vernietigingskamp. Historische en fictieve personen bewegen zich naast elkaar. Sommige details zijn aan de fantasie van de auteur ontsproten, terwijl andere historisch correct zijn. Het boek is overduidelijk een mengeling van fictieve verhaallijnen en informatieve stukken.
Edwardson heeft ervoor gekozen zijn roman met (galgen)humor te doorspekken, moppen over de nazi’s zijn niet van de lucht. Aanvankelijk is het trouwens wennen aan de schrijfstijl. Die is best vlot te noemen, maar de auteur vuurt een eindeloze sliert namen van zowel personen, plaatsen als functies op de lezer af. Sommige zaken beschrijft hij tot in den treure, waardoor een en ander simpelweg gaat vervelen. Hij slaagt er maar moeizaam in verbinding tussen lezer en personages te creëren, en emoties worden nooit tastbaar. Het verhaal komt nogal zakelijk en afstandelijk over, vooral wanneer in de tweede helft van het boek het reilen en zeilen in Treblinka uit de doeken gedaan wordt.
Hoewel Åke Edwardson een bijzonder invalshoek gekozen heeft voor zijn holocaustroman kan De komiek van Treblinka niet helemaal overtuigen. Het boek is te zeer een lappendeken van losse subplots, waar de lezer nooit echt bij betrokken raakt.
Hoofdpersonage is Arne Hoffmann, een Jood die twintig jaar geleden Duitsland voor Amerika verruilde. In 1941 besluit hij vanuit New York naar Berlijn te reizen, omdat er al veel te lang geen nieuws is van de familie die nog in nazi-Duitsland woont. Amerika is op dat moment nog neutraal, waardoor Arne als buitenlandcorrespondent zonder problemen het land binnenkomt. Zijn grootvader heeft tientallen jaren geleden de joodse familiegeschiedenis ‘uitgewist’, waardoor zijn kleinzoon relatief veilig zou moeten zijn. Toch wordt hij in de gaten gehouden en zal hij snel ontdekken dat het gevaar overal op de loer ligt.
Hij maakt kennis met een aantal hooggeplaatste functionarissen binnen de SS, komt oude vrienden tegen en leert nieuwe mensen kennen. Wanneer duidelijk wordt dat alle Joden binnen afzienbare tijd gedeporteerd zullen worden, stelt Arne alles in het werk om zijn familie naar Zweden te smokkelen. Deze verhaallijn zorgt voor spanning, en het is fijn lezen over de betrokken. Het is jammer dat ze vrij snel uit beeld verdwijnen en dat de lezer pas op het einde van het boek weer iets over hen te weten komt. Arne zelf belandt in concentratiekamp Treblinka, waar hij samen met een paar cabaretiers voor het vertier moet zorgen.
De komiek van Treblinka is opgebouwd uit vijf aktes, een knipoog naar de optredens. In het begin wisselen de perspectieven van Arne en zijn familie, met name zijn nichtje Leah, elkaar af. Later kijken we mee over de schouders van een aantal mensen in het vernietigingskamp. Historische en fictieve personen bewegen zich naast elkaar. Sommige details zijn aan de fantasie van de auteur ontsproten, terwijl andere historisch correct zijn. Het boek is overduidelijk een mengeling van fictieve verhaallijnen en informatieve stukken.
Edwardson heeft ervoor gekozen zijn roman met (galgen)humor te doorspekken, moppen over de nazi’s zijn niet van de lucht. Aanvankelijk is het trouwens wennen aan de schrijfstijl. Die is best vlot te noemen, maar de auteur vuurt een eindeloze sliert namen van zowel personen, plaatsen als functies op de lezer af. Sommige zaken beschrijft hij tot in den treure, waardoor een en ander simpelweg gaat vervelen. Hij slaagt er maar moeizaam in verbinding tussen lezer en personages te creëren, en emoties worden nooit tastbaar. Het verhaal komt nogal zakelijk en afstandelijk over, vooral wanneer in de tweede helft van het boek het reilen en zeilen in Treblinka uit de doeken gedaan wordt.
Hoewel Åke Edwardson een bijzonder invalshoek gekozen heeft voor zijn holocaustroman kan De komiek van Treblinka niet helemaal overtuigen. Het boek is te zeer een lappendeken van losse subplots, waar de lezer nooit echt bij betrokken raakt.
1
Reageer op deze recensie
