Een oorlogsverleden

De 65 jarige Framboise runt een crêperie in Les Laveuses, een Frans dorpje gelegen aan de Loire, maar wordt door omstandigheden gedwongen om haar oorlogsverleden kenbaar te maken.

Het verhaal dat vertelt wordt spitst zich toe op het einde van de oorlog, toen Framboise 9 jaar was. Het zijn dus herinneringen van 56 jaar geleden. De verhalen van deze periode behelzen meer dan de helft van het boek, het kan dan zeker als het centrale thema worden aanzien.

In hoeverre herinneringen van zo lang geleden nog accuraat kunnen vertelt worden, is een open vraag. Het verhaal dat hier vertelt wordt is wel dramatisch : er is de oorlogssituatie, op zich al een uiterst dramatische periode, maar ook het gezin van dit jonge kind is niet zorgeloos. Vader is gesneuveld, zodat moeder alleen achter blijft met drie jonge kinderen. Deze vrouw heeft zware migraine aanvallen waarvoor ze zware pijnstillers nodig heeft. Ze is hard voor haar kinderen, zodat deze zich afzetten tegen hun moeder om te kunnen overleven. De kinderen komen in contact met een Duitser die hun vertrouwen wint. Als deze man omkomt worden door de SS enkele dorpsgenoten gefusilleerd. De gemeenschap keert zich tegen hun familie zodat ze moeten vluchten.

Op zich een erg dramatische tekening, voor mij op het randje van de geloofwaardigheid. Het is zeker een feit dat oorlogssituaties trauma’s veroorzaken, zowel bij kinderen als bij volwassenen. De schrijfster heeft hier de gevoelswereld van een kind willen plaatsen tegen de beleving ervan van een alleenstaande moeder. Ze doet dit door een boek dat de moeder in de oorlogsjaren heeft geschreven en dat de dochter 55 jaar later voor het eerst leest. Op zich een originele invalshoek. Maar waarom het boek dan deels kookboek, deels dagboek en deels onzinnige teksten bevat en waarom een deel in code is geschreven, is me een raadsel. Het zijn totaal onnodige zaken die de aandacht afleiden.

Het verhaal spitst zich vooral toe op het zoeken naar de redenen waarom de moeder in deze oorlogsjaren zo hardvochtig was, wat er gebeurd was. De antwoorden worden pas op het einde gegeven zonder al te veel toelichting of verhaal. Ik vond het jammer. Want tussen dit verhaal en het heden zitten 55 jaar waarover niets of nauwelijks iets wordt geschreven. Ik kan me niet voorstellen dat deze grote periode geen enkele invloed heeft op het verwerkingsproces van de trauma’s. Daarom : erg jammer.

De gebeurtenissen in 43-44 hebben hier tot gevolg dat de drie kinderen (tieners) na de oorlog geen contact meer hebben met elkaar, Framboise verzwijgt zelfs tegen haar dochter dat ze familie heeft. Als ze dan later een succesvolle handelszaak opzet, komt haar broer en later zijn zoon de erfenis betwisten en haar het leven zuur maken. Ook dit is een verhaallijn die er voor mij te veel aan was.

In het boek is weinig warmte te vinden : er is de oorlogstijd, de moeder heeft geen liefdevolle band met haar kinderen, de bevolking verdrijft de familie na de wraakactie van de Duitsers, haar broer maakt haar het leven zuur na de opening van de crêperie. En als er toch iets positiefs gebeurd, wordt dit snel afgeblokt : de kinderen hangen sterk aan elkaar maar na de oorlog wordt alle contact verbroken. Framboise kan de snoek vangen, door doorzettingsvermogen en inventiviteit, maar het betekent wel de dood van iemand. Globaal genomen blijft hierdoor een wat zware donkere sfeer hangen, ook al is Framboise een positief ingestelde vrouw met veel zin voor initiatief, een vrouw die begaan is met de mensen rondom haar. Waarom deze zwaarte is gecreëerd is me niet duidelijk.

Dit boek kon me in het begin zeker boeien, maar gaandeweg verloor ik het. Door vele flash backs, de talloze verhaallijnen, de vele onnodige krullen in de vertelling en de trage snelheid, vond ik het langdradig worden. Joanne Harris kan schrijven en kan personages neerzetten, dat is een simpel feit. Maar dit boek was er voor mij eentje om te vergeten. Onthoud wel de schrijfster, ze is, ondanks deze wat negatieve kritiek, zeer het lezen waard.