Kunstbeschouwing met gevoel

Cumming, Laura
Donderslag: over Fabricius, kunst en onaangekondigde dood/Laura Cumming; vertaald door Henny Corver.- Amsterdam: Uitgeverij Atlas Contact, <2023>.- 315 pagina's; illustraties; 21 cm.
Vertaling van: Thunderclap.- Chatto & Windus, © 2023.
ISBN 978 90 450 4536 8

In tegenstelling tot wat de ondertitel van het boek doet vermoeden, gaat
Laura Cumming ook in op andere zeventiende eeuwse schilders(Rembrandt, Vermeer, Coorte, de Witte, Avercamp). Anderen, die net als Fabricius de explosie van het kruithuis in Delft meemaakten, maar gespaard bleven, zoals Johannes Vermeer. Bij Vermeer, een tijd- en stadsgenoot, werden een aantal werken van Fabricius teruggevonden. Fabricius was korte tijd bij Rembrandt, in Amsterdam, in de leer.. Volgens Cumming heeft de forse klap van de explosie, behalve het leven van Fabricius, ook alle, in het atelier aanwezige doeken vernietigd. En dat is tevens de reden waardoor er zo weinig van deze uitermate begaafde kunstenaar overgeleverd is door de tijd heen. Dat geldt zowel voor het werk als voor het leven en de omstandigheden waaronder gewerkt werd. Cumming bezocht archieven in Nederland, waaronder dat van Midden Beemster, de plek waar JF geboren werd en er een gezin stichtte. Een gezin dat weldra ook weer uit elkaar viel door de dood van vrouw en kinderen. Fabricius was toen nog lang geen dertig jaar! Fabricius (1622 – 1654)liet twee zelfportretten na, die mij haast modern aandoen. De intensiteit van de blik, de gelaagde achtergrond. Het oudste werk bevindt zich in Boymans van Beuningen, Rotterdam, het jongste (ca 1654) in The National Gallery in Londen. Cumming ontleent veel aan die portretten en weet mij daarin mee te nemen. Verder bespreekt ze Het puttertje, De schildwacht en een werk dat waarschijnlijk voor een perspectiefdoos bestemd was. Het betreft een gezicht op de Delftse grote kerk. Ook in deze werken ontwaart ze eenzaamheid en rouw van de aanwezige figuren. Ik kan heel goed meekomen met Cummings interpretaties, haar manier van kijken en zich verbinden met de werken.
Ze zegt in een interview geen respect te hebben voor kunsthistorici die zonder gevoel werken bestuderen. Cumming zelf verbindt in het boek ook nog haar eigen herinneringen aan het leven en werk van haar vader, de Schotse kunstschilder James Cumming, die ze eenzelfde intensiteit en eerlijkheid toedicht als aan Fabricius. Ik ben het eens, bij het kijken naar kunst neem je altijd je eigen geschiedenis en eerder begrepen waarnemingen mee. En op die manier wordt je kijken steeds rijker en gelaagder.. Ze maakt ahw sprongen door de tijd heen. Een beetje hetzelfde concept hanteerde ze in een eerder boek over Velazqez, waarin een negentiende- eeuwse liefhebber en kunsthandelaar eveneens aan het woord komt..