Waar of niet waar

Versteeg, Wytske
Waar: over de kunst van het (niet) weten, Wytske Versteeg.- Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij BV<2024>.-232 pagina's; 22cm.- Met literatuur opgave
ISBN 978 90 214 8539 3

Wytske Versteeg schrijft romans die ergens over gaan, maatschappelijk relevant zijn en psychologisch adequaat. Goeie auteur, kortom. Ik lees haar boeken met graagte en interesse.
In dit met de Jan Hanlo Essayprijs Groot bekroonde essay in vijf hoofdstukken plus een uitgebreid notenapparaat vind ik het meer op een gedegen studieboek lijken dan op een essay, maar hoe het ook zij, het boek is er.
En, over waarheid valt veel te schrijven. Versteeg doet dat ook nog op heel persoonlijke wijze, waarbij ze zichzelf in haar kwetsbaarheid toont. Wellicht ook om aan te geven dat de mate van zelfverzekerdheid je waarneming (van de werkelijkheid) kleurt. Ik vond het heel indrukwekkend te lezen hoe open WV is over die gegevenheden in een verder absoluut wetenschappelijk verantwoord betoog (voor zover ik kan beoordelen).

Wytske Versteeg verdeelt het boek in vijf hoofdstukken, Terreinverkenning, Waarom mijn waarheid niet de jouwe is, The map is not the territory, Waarheidssprekers, Illusionisten: waarom onwaarheden de wereld overwoekeren en De kunst van het nog-niet weten, de klank van kwetsbaarheid.

Het gaat natuurlijk over leugens en desinformatie in onze tijd, naar, WV brengt dit in een zo niet drammerig en voorspelbaar betoog en lardeert het met talloze voorbeelden uit de wetenschappelijke literatuur, maar bovenal ook uit de wereldliteratuur, zodat het blijft boeien.

Het gaat er ook over hoe het komt dat we allemaal een andere waarheid lijken te hebben. Onze beleving van de wereld is gevormd door onze persoonlijke ervaringen en de manieren waarop we in onze hersenen ervaringen met elkaar verbinden. Breinen zijn zo super persoonlijk. We koesteren onze vooroordelen en kunnen niet objectief kijken of luisteren. We denken dat we altijd gelijk hebben gehad, ook al stellen we onze oordelen wel voortdurend bij. Althans gezonde personen zijn daartoe in staat. Wanneer er iets gebeurt in de hersenen waardoor deze op hol slaan en de binnenwereld niet meer getoetst kan worden aan de buitenwereld, dan noemen we dat psychose. Volstrekte eenzaamheid kan heilzaam zijn om plaats te bepalen, maar contact met anderen is noodzakelijk om in de wereld te kunnen leven. Ze geeft voor dat laatste voorbeelden van korte contact makende gesprekjes op straat of in de winkel.

Opmerkelijk genoeg beperkt WV zich in haar betoog over waarheid niet enkel tot verifieerbare gegevenheden, maar incorporeert ze ook de ervaringen van spirituele aard en geloof. Dat vind ik een uitbreiding die haar tot eer strekt. Waar is immers datgene wat iemand als zodanig ervaart. Dat neemt overigens niet weg dat WV ingaat tegen het idee van 'Iedereen haar eigen waarheid'.

Echt interessante kijk op het fenomeen waarheid, waarin ook aspecten van het 'gewoon in de wereld (moeten) zijn aan bod komen. De moeite die we soms hebben met het (moeten) samenleven met anderen die zo anders zijn dan wijzelf.
Heel uitgebreid notenapparaat.