Niet aflatende pogingen om binnen te komen

Kafka, Franz
Het slot/Franz Kafka; vert. door Willem van Toorn en Gerda Meijerink; met een naw. Van Willem Frederik Hermans.- 2e dr.- Amsterdam: Querido, 1999.- 438 p.: 18 cm.-(Salamander Klassiek)
Vert. van :Das Schloss: Roman in der Fassung der Handschrift.- Frankfurt am Main: Fischer, 1982.- Oorspr. Uitg.München: Wolff, 1926.- 1e dr. deze uitg.Amsterdam: Atheneum-Polak & Van Gennep, 1997.-(Grote belletrie serie).- Oorspr.Nederlandse uitg: Amsterdam: Amsterdamsche Boek- en Coerantmij, 1950.- Met lit. opg.
ISBN 90 214 9769 7

Op deze klassieker uit de wereldliteratuur zijn vele andere werken gebaseerd, of althans geïnspireerd. Neem bijvoorbeeld het aanhangend laatste hoofdstuk uit Coetzee' s roman Elisabeth Costello. Zij staat voor een poort, maar komt er niet doorheen. Ook niet na allerlei inspanningen van haar kant.
Aanleiding tot lezen nu was mijn bestudering van De mythe van Sisyphus van Camus.
De Sisyphusarbeid van de door de goden veroordeelde Sisyphus moet je natuurlijk als nog oorspronkelijker duiden dan de voortdurende inspanningen zonder resultaat van K om het kasteel te bereiken en aan het werk te gaan als landmeter. Het slot, later door Willem van Toorn vertaald als Het kasteel, las ik in één adem uit, zo pakkend geschreven is het onophoudelijke gevecht van de nieuwkomer in het dorp dat aan de voet van het kasteel ligt. K wordt tegengewerkt door de autoriteiten die hem zelf, volgens zijn zeggen, uitgenodigd hebben om aan de slag te gaan als landmeter. Dit beroep heeft ongetwijfeld een symbolische betekenis in het werk. Hij, K, krijgt niet de kans. Het dorp, de inwoners, de drie café's en herbergen die het telt, de mensen met wie hij zich, gedwongen of niet, verbindt, alles en iedereen is onderdeel van het geheim van het slot en wat er daar gebeurt. Het blijkt een bolwerk te zijn van duistere administratieve bezigheden onder leiding van een zekere Klamm, die een welhaast mythische status heeft. Dan zijn er onderbazen, medewerkers in het dorp, afgevaardigden en boodschappers, die elk hun eigen plek in de hiërarchie innemen. K probeert nog door een liefdesrelatie aan te gaan met de minnares van Klamm, toegang te verkrijgen. De verhoudingen in het dorp liggen complex en K vordert langzaam in zijn begrip van de situatie. Wordt zelf ook steeds actief onderworpen aan tegenstand, tegenwerking. Zo krijgt hij twee assistenten toegewezen die potsenmakers blijken te zijn, die hij als een last ervaart.
In deze uitgave, die gebaseerd is op het handschrift van Kafka, is er een nawoord van Willem Frederik Hermans. Hermans merkt op dat K een behoorlijk brutaal ventje is en dat het vreemd blijft dat hij in het dorp wil trouwen, terwijl hij beweerde vrouw en kind te hebben achtergelaten om zijn werk te kunnen doen. Ook komen zijn vermeende helpers nooit meer opdagen. Ze komen zelfs niet meer ter sprake. Ik herkende wel wat in de kritiek op de hoofdpersoon, die als een niet aflatende teckel met listen en trucs probeert zich toegang te verschaffen. Niet dat het dorp en haar inwoners
zo zuiver op de graat zijn. Het wemelt er van de onderwereldse plekken waar met de macht wordt samengewerkt ten eigen bate. De zuiveren worden uit de gemeenschap gestoten, de hoerenmadams en barmeisjes nemen hun eigen, rechtmatige, plek in. Er wordt geroddeld en kwaadgesproken. Er worden schijnconstructies opgezet en redevoeringen gehouden die nergens op slaan. Kortom, het lijkt alsof bijna iedereen meewerkt aan K's afgang, die misschien een ondergang wordt.

Het boek eindigt midden in een zin, onafgemaakt. Max Brod publiceerde het, na Kafka's dood, tegen diens wens. Gelukkig maar, voor ons, lezers.