Met recht en reden een bestseller

Met Witte vleugels, zwarte vleugels is Sue Monk Kidd (1948) aan haar derde fictieroman toe. Ze publiceerde voordien een aantal non-fictieboeken en ook tussen de eerste twee fictieromans en deze nieuwe publiceerde ze nog twee non-fictieboeken. The Secret Life of Bees (Ver van huis) en The Mermaid’s Chair (Eilandgeheimen), de eerste twee fictieromans, werden bestsellers en verfilmd. De derde roman kwam op nummer 1 binnen in de New York Times Best Seller lijst en de filmrechten ervan werden gekocht door Oprah Winfrey. Een mens zou voor minder nieuwsgierig worden.

Witte vleugels, zwarte vleugels speelt zich af in de eerste helft van de 19de eeuw in de Verenigde Staten. Het boek vangt aan in 1803 in Charleston, South Carolina, gelegen in het zuiden van de VS waar zwarte slavernij algemeen aanvaard is. Sarah Grimké krijgt voor haar elfde verjaardag Hetty Grimké cadeau. Hetty, door haar moeder Handful genoemd, is een zwarte, tienjarige slavin die samen met haar moeder toebehoort aan de ouders van Sarah. Sarah is vanaf nu oud genoeg voor een eigen slaaf maar zet haar ouders voor schut door haar cadeau onder het oog van diverse genodigden uit de betere (blanke) klasse te weigeren. Onder druk van haar ouders heeft ze echter geen andere keuze dan Handful te aanvaarden en er ontstaat een voorzichtige vrienschap tussen de twee meisjes. Sarah is het niet eens met de slavernij en lapt stelselmatig de regels aangaande de behandeling van slaven aan haar laars, wat haar geregeld in de problemen brengt. Ook Handful komt bij momenten in de problemen hierdoor, zoals wanneer Sarah haar stiekem leert lezen en dit ontdekt wordt. Als Sarah 13 is wordt zusje Angelina (Nina) geboren. Sarah zit gekneld tussen haar afkeer van de slavernij waar haar ouders, en vooral haar moeder, sterk voorstander van zijn, en haar liefde voor haar ouders, en vraagt haar moeder meter te mogen zijn van het kind, dat ze belooft te zullen opvoeden volgens het presbyteriaans geloof dat de familie aanhangt. Ze doet dit om haar ouders te verzekeren van haar liefde voor hen, en onbewust hoopt ze op deze manier ook liefde van haar ouders terug te zullen krijgen. Maar ze kan haar afkeer voor de gang van zaken niet verbergen en ongewild kneedt ze Nina tot iemand die al evenzeer een afkeer ontwikkelt voor slavernij. Nina komt, naarmate het boek vordert, steeds prominenter naar voor als derde hoofdpersoon en blijkt pakken radicaler in haar strijd tegen de slavernij.

Sarah en Nina Grimké hebben echt bestaan. Voor dit boek heeft Sue Monk Kidd vier jaar lang onderzoek gedaan, onder andere in persoonlijke geschriften die de beide zussen hebben nagelaten. Sarah en Nina Grimké werden voorvechtsters van de beweging tegen de afschaffing van de slavernij, maar al snel streden ze ook voor de rechten van de vrouw in het algemeen. Het verklaart meteen ook waarom Oprah Winfrey het boek zo belangrijk vond. Alhoewel het boek op waargebeurde feiten gebaseerd is, is het fictie. Handful heeft nooit bestaan en wordt door de auteur gebruikt om ons een portret voor te houden van hoe het zou kunnen geweest zijn ten huize Grimké. Diverse blanke personen uit de nabije omgeving van Sarah en Nina Grimké hebben wel degelijk echt bestaan, ook al hebben ze zich niet allemaal gedragen zoals ze in het boek doen.

De hoofdstukken worden afwisselend verteld door Handful en Sarah, ieder vanuit hun eigen perspectief, wat een unieke kijk geeft op de gebeurtenissen. Zo wordt de lezer deelgenoot gemaakt van alle twijfels die Sarah overvallen terwijl ze voortdurend heen en weer balanceert tussen haar afkeer van de slavernij enerzijds en haar angst om haar blanke geloofsgemeenschap en vooral haar ouders tegen de haren in te strijken, anderzijds. Via Handful krijgt de lezer een kijk op hoe moeilijk het was voor een blank en een zwart meisje om vrienden te zijn. De gemeenschap liet het niet toe maar de achtergronden van de beide meisjes speelden hen ook vaak parten op momenten dat de gemeenschap er niet aan te pas kwam. Ook dat komt in het boek duidelijk tot uiting. Naarmate het boek vordert ziet men de beide meisjes met vallen en opstaan opgroeien tot zelfbewuste vrouwen wier vriendschap soms wat verwatert door de omstandigheden en later weer aangehaald wordt, maar uiteindelijk onbreekbaar sterk blijkt en blijft. Zeer mooi verwerkt ook is de manier waarop Handfuls moeder haar geschiedenis vastlegt. Lezen en schrijven zijn dan wel verboden maar gebruikmakende van naald en draad weet ze hier toch een mouw aan te passen.

Sue Monk Kidd weet zich heel goed in te leven in de standpunten van de beide meisjes. De schrijfster is zelf heel christelijk, waarover ze ook meerdere boeken heeft geschreven, en daarom is het begrijpelijk dat ze goed weet over te brengen hoe de blanke, gelovige Sarah, zich gedraagt en voelt. Maar het is opmerkelijk hoe treffend ze ook de leefwereld van Handful op papier heeft gezet. Als de hoofdstukken wisselen en Sarah het woord overgeeft aan Handful, voel je als lezer de sfeer meteen veranderen en zit je meteen mee in het "andere kamp".

Naarmate het boek vordert, wordt het wat ernstiger. In het begin is Sarah nog een kind en straalt alles een gezellige, familiale sfeer uit, ondanks het beladen onderwerp. Maar als Sarah ouder wordt en haar vleugels uitslaat, krijgt de godsdienstige achtergrond van de schrijfster bij momenten de bovenhand en wordt het allemaal wat afstandelijker. Ook de strijd van de beide zussen Grimké als volwassenen voor de rechten van de zwarten en de vrouwen, geeft het boek bij momenten een wat politiek tintje. Maar deze veranderingen in de levens van de beide zussen stroken met de waarheid en daarom kan men Sue Monk Kidd moeilijk aanwrijven dat ze dat naar het einde toe meer naar voren brengt. Ze weet zich overigens goed in te houden. De roman blijft bovenal een roman, verandert nooit in een pamflet voor of tegen het een of het ander en blijft te allen tijde zeer goed geschreven fictie. De verwachtingen die het boek schept, worden volledig ingelost. Het verhaal is zo secuur en respectvol gebracht dat je na het lezen van dit boek haast automatisch gaat googelen naar Sarah en Nina Grimké, en toch ook stiekem naar Handful, dat fictieve personage waarvan je zou willen dat ze echt had bestaan.