Hoe een klein woord al veel verschil maakt (we)

Anja Portin is een Finlandse schrijfster. Er zijn maar weinig kinderboeken uit het Fins in het Nederlands vertaald. Ik ben blij dat dit boek wel is vertaald. Het heeft een uniek thema, verwaarloosde kinderen, en een unieke stijl en toch voel je de verwantschap met andere tijdloze boeken uit de jeugdliteratuur. Dit boek ontving al de hier onbekende Finlandia-prijs. De jury merkte op: "Ik heb altijd geloofd dat een goed kinderboek een boek is waar je je hele leven naar kunt terugkeren, om nieuwe perspectieven te ontdekken en te zien dat het altijd al dicht bij je hart lag. Dit is zo'n boek." Dit riep onmiddellijk herinneringen op aan boeken als Alleen op de wereld of De geheime tuin. Dus dat beloofde wat...

Het boek gaat over een jongen die ze Alfred noemen (ik-persoon). Hij vertelt er zelf over aan Amanda, een vrouw die de zuchten van Vergeten Kinderen kan horen. "Ik was niet zeker van mijn naam, omdat niemand thuis in al die jaren mijn naam had gezegd. Papa noemde me alleen 'de jongen' of 'hij'. Als we niet met z'n tweeën waren geweest, had ik niet eens geweten tegen wie hij het had." (..) "Toen ik voor het eerst naar school ging en het mijn beurt was om mijn naam te zeggen, begon ik onzeker te stotteren: A-a-a... 'Jij bent dus Alfred,' zei de juf, zonder naar me te kijken. 'Oké, volgende!' Sindsdien noemt iedereen me Alfred." (bladzijde 17)
Met die hartverscheurende scene introduceert de schrijfster de Vergeten Kinderen. Kinderen die niet gezien worden, verwaarloosd worden, kinderen waarvan de ouders continu afwezig zijn door werk, depressies of andere problemen. Amanda kent alle Vergeten Kinderen in de buurt en stopt ze 's nachts van alles toe, vooral appels uit haar eigen boomgaard.
In Amanda's huis vindt Alfred een doos met radio-onderdelen en een bouwtekening. Het blijkt van Aleksandr Stepanovitsj Popov te zijn geweest, een Russische natuurkundige die als een van de eersten aan het eind van de negentiende eeuw de radio uitvond. Dit is een historisch gegeven, dat in de westerse wereld niet zo bekend is. Als je bedenkt dat Finland het buurland is van Rusland, is het niet zo vreemd dat deze doos opduikt in dit boek en doet het authentiek aan.

Alfred is slim en krijgt de radio aan de praat. Amanda moedigt Alfred aan: 'Je kunt gaan nadenken over de eerste uitzending. (..) Alfred, we gaan een radioprogramma maken voor de Vergeten Kinderen!' (..)Toch probeerde ik eruit te zien alsof ik haar kon volgen, want over Amanda's lippen was weer dat toverwoord gekomen waar ik me stevig aan vasthield: WE. We, Amanda en ik, zouden samen iets gaan doen, wat het dan ook was. Dat gaf mijn longen een reden om zuurstof uit de lucht te halen en mijn hart een reden om mijn bloed op gang te houden. En het gaf mij een reden om te denken dat ik nog steeds leefde en dat ik ook de volgende dag beter nog in leven kon zijn." (bladzijde 55)

De radio-uitzendingen zijn de kapstok voor hoe het verder gaat met Alfred. Maar duidelijk is, dat zijn hele wezen ervan afhangt. Veel universele thema's uit kinderboeken komen langs: vriendschap, gezin, geheimen, eenzaamheid, anders zijn. Alfred hunkert naar liefde en aandacht, maar heeft zelf ook veel te geven. Met sfeervolle, beeldende passages zoals hierboven kruipt de ik-persoon onder je huid. Ondanks de schrijnende situatie gaat het gewone leven van eten, drinken, slapen en naar school gaan gewoon door. Het maakt je alleen maar nieuwsgieriger naar hoe het allemaal zo gekomen is.

Zoals Maaike al uitgebreid in haar recensie heeft vermeld, kom je daar maar mondjesmaat achter. Maar de schrijfster knoopt uiteindelijk toch de lijntjes aan elkaar tijdens de eerste Kerst na het ontstaan van Radio Popov. De ontknoping van een verhaal tijdens Kerstmis is een terugkerend fenomeen in de jeugdliteratuur. Ook om die reden doet dit verhaal tijdloos en historisch aan. Voor liefhebbers van ouderwetse avonturen is dit dan ook een heerlijk boek.

Van dit boek ontving ik een recensie-exemplaar, waarvoor mijn dank.