Indringend boek over indringers

In eerdere boeken van Emiel de Wild werd ik vooral aangetrokken door de balans tussen diepe emotie en heftige spanning. Dat maakte mij nieuwsgierig naar dit boek. Zou het dit keer weer zo zijn? Mijn antwoord: Ja.

Op de cover prijkt een tafeltennisbatje met driesterren pingpongballen als ogen en een horizontale streep als mond. De titel staat er schreefloos doorheen: Toen mijn broer een robot werd. De cover benadrukt dat de robot een van de hoofdpersonages in het boek is en wekt de indruk dat het om een science fiction verhaal gaat. Dit dekt de lading niet. Het is ook een verhaal over rouwverwerking, het gemis van een overleden broer, veranderende relaties en vriendschap door dik en dun. Als je aan robots denkt, denk je aan van alles, maar waarschijnlijk niet aan emoties. Toch is dit een heftig emotioneel boek, net als de andere boeken van Emiel de Wild.

Tijs (11, ik-persoon) heeft een half jaar terug zijn oudere broer Dennie verloren bij een auto-ongeluk. Hij beschrijft genadeloos hoe zijn leven hierdoor is veranderd. Hij zegt bijvoorbeeld dat hij twee moeders heeft: één toen Dennie nog leefde en één toen Dennie dood was. "De tweede moeder stopte met werken, lag vaak ook overdag op bed en zei op een middag tegen me: 'Ik voel me een grote berg zwarte wol die helemaal in de knoop zit.' (blz. 14)
Geen makkelijke situatie. En het wordt er voor Tijs ook niet makkelijker op als na dat halve jaar de robot-"Dennie" zijn intrede doet in het gezin. Het doel is om mama te genezen. Daar heeft Tijs alles voor over, zelfs een nep-Dennie. Maar het schuurt en voelt ongemakkelijk. Hij beziet deze robot als een indringer en benoemt feilloos de verschillen tussen de echte Dennie, die is overleden, en de geprogrammeerde.
Samen met zijn beste vriend Twan heeft hij een boomhut gebouwd, die fungeert als vluchtplek. Tijs kan goed met Twan praten over zijn emoties en hersenspinsels. De vader van Twan is openlijk tegen het gebruik van een robot in het rouwproces. Hij vindt dat dood bij het leven hoort.
Tijs weet het allemaal zo net nog niet. Hij heeft vragen over waar Dennie nu is, of hij met Dennie kan praten, of Dennie hem kan zien en het goed vindt zoals het nu gaat. Maar er is eigenlijk niemand in zijn omgeving die hem daarmee helpt, ze hebben allemaal hun eigen problemen en geloven ook niet in God. Tijs overweegt om in zijn eentje te gaan geloven, want hij kan de gedachte dat Dennie in de koude grond ligt niet verdragen. Maar hij durft er niet over te beginnen. "Misschien wil God me niet eens hebben met zulke ouders". (blz. 20)

Twan is net terug van een vakantie met zijn moeder, maar woont bij zijn vader. Twans moeder kocht een speciaal souvenirtje voor Twans vader, waardoor hij de hoop krijgt dat ze snel weer bij elkaar zullen zijn. Maar dan blijkt zijn vader smoorverliefd op een collega te zijn, die ook nog een zoon heeft. Weer een indringer.
Twan en Tijs bedenken manieren om de ongewenste situatie van beide een draai te geven, maar zoals dat vaak gaat als een kind een plan bedenkt: over de gevolgen is niet goed nagedacht. Het gaat dan ook mis. Maar daardoor gaan wel de ogen van de volwassenen open en komt er beweging in wat een eindeloze ellende lijkt.

De emoties spatten van de bladzijden af en voelen authentiek. Het is opmerkelijk hoeveel aandacht besteed is aan details die je normaal niet opvallen, maar als je midden in een rouwproces zit ineens heel belangrijk worden. Je voelt dat dit klopt. Er staan prachtige zinnen in dit verhaal die deze emoties verwoorden.
Maar...

als ik aan de doelgroep van dit boek denk en aan de kunst van leesbevordering, dan word ik voorzichtiger. Met de juiste begeleiding kan dit een fantastisch boek zijn. Maar het boek in handen geven als een boek-dat-je-beslist-gelezen-moet-hebben zou ik persoonlijk niet doen.
Door de robot in het verhaal zou het een goed voorleesboek zijn in de bovenbouw naar aanleiding van een discussie over het gebruik van AI.

Het boek vergt behoorlijk wat inlevingsvermogen van de leerlingen, zeker als ze in hun prille leven nog nooit zijn geconfronteerd met deze heftige situaties. Goed voor de sociaal-emotionele ontwikkeling, maar dan wel het liefst met een helpende volwassene in de buurt.

Science fiction-boek? Realistisch verhaal? Geen van beide, maar wel een indringend boek van levensechte kinderen die veel voor de kiezen krijgen.