Actuele satire

De meeste romans over vluchtelingen worden door henzelf geschreven. Over hun moeizame tocht uit een land waar ze zich bedreigd voelen, of over de lange weg om zich thuis te voelen in een nieuw land. Weinig boeken echter gaan over de mensen in wiens land de vluchtelingen een nieuw bestaan willen beginnen.

Andere tijden voor Amerika

Dat is ook een moeilijk onderwerp, daar er veel uiteenlopende meningen zijn over de opvang van vluchtelingen, die soms heftige gevoelens met zich meebrengen. De Amerikaanse schrijfster Lionel Shriver ziet zulke tegenstellingen in onze maatschappij juist als een uitdaging voor haar schrijfwerk. Zo ging haar vorige roman Waanzin nog over een doorgeschoten wereld met uit de kluiten gewassen #me too en woke bewegingen. Haar doorbraak kwam met een roman We moeten het over Kevin hebben, over een schietpartij op school. Shriver mag ook graag andere tijden voor Amerika bedenken, zoals het failliet gaan van Amerika, wat een rede voor Mexico was om zijn grenzen te sluiten in de roman De Mandibles.

Het vluchtelingenprogramma van New York

Ook in Gelukzoekers creëert Lionel Shriver andere tijden voor Amerika en vergroot ze het vluchtelingenprobleem uit. De burgemeester van New York besloot om vluchtelingen welkom te heten met o.a. onderdak, geld, school en gratis medische verzorging, wat een grote stroom illegalen naar New York op gang bracht en het leven in de stad min of meer ontregelde. En er werd een speciaal programma in het leven geroepen waarbij inwoners van New York een redelijk geldbedrag kregen wanneer ze een immigrant in huis namen.

De behulpzame moeder

Gloria Bonaventura, die erg is begaan met iedereen die tot een minderheidsgroep behoort, heeft een enorme villa met 5 slaapkamers in een sjieke New Yorkse wijk, waar na haar scheiding alleen nog haar 26-jarige zoon Nico bij haar woont. Haar dochters Vanessa en Palermo zijn al het huis uit. Ze heeft een bijeenkomst met de kinderen belegd om aan te kondigen dat ze een vluchteling in huis zal halen. Palermo en Vanessa vinden het prima, nadat ze ervan zijn overtuigd dat alles via het Big Heart-programma verloopt, maar Nico, altijd al de dwarsligger, vindt het belachelijk om een vreemde in huis te halen. En ook nog eens een, die in zijn souterrain zal gaan wonen zodat hij terug moet naar zijn kinderkamer.

De dwarsliggende zoon

Nico heeft echter niets in te brengen. Sinds hij enkele jaren geleden een technische universitaire studie heeft afgemaakt en een bescheiden erfenis van zijn opa kreeg, luiert hij er op los, geen zin om werk te vinden, en is alleen maar bezig met sociale media waarin genoeg geluiden zijn te vinden tegen de immigranten. Maar moeders wil is wet, wil hij in zijn grote, ouderlijke huis blijven wonen.

De dankbare immigrante

Op een dag is daar Martine Salgado, een jonge vrouw uit Honduras, die niet weet wat haar overkomt wanneer ze beseft wat een riant onderkomen ze in zo’n groot huis krijgt. Ze wordt ook nog eens onder de vleugels genomen van Gloria Bonaventura en haar dochters, die er alles aan doen om haar het leven zo goed mogelijk te maken. Martine toont haar dankbaarheid door erg haar best in het huishouden te doen.

Tot hier en niet verder

Het verhaal wordt verteld door Nico. Een interessante verteller omdat hij tegen het project van zijn moeder is en zelf niet weet wat hij wil. Zijn leventje van nietsdoen was helemaal op orde en wordt nu bruusk verstoord door de komst van Martine. Die blijft hij verdenken van leugens en opzettelijke plannetjes en hij blijft proberen zijn moeder ervoor te waarschuwen. Maar hij blijft passief, zelfs als hij op een dag de broer van Martine aan de keukentafel treft, die vervolgens ook zijn intrek in het souterrain neemt. Later stapelen de immigranten zich op in huize Bonaventura. Het leven van Nico wordt hem steeds onmogelijker gemaakt, daar de Hondurese mannen onbeschofte vlegels zijn, maar niemand die aan de bel trekt. De gebeurtenissen blijven ernstige twijfels bij Nico zaaien, totdat het wel erg uit de hand loopt.

Felle satire over een actueel onderwerp

En zo is het Lionel Shriver gelukt om een heuse klucht te schrijven rondom de vluchtelingenpolitiek. Ze spaart niemand, geen voor- en ook geen tegenstanders. Iedereen krijgt lik op stuk: de groepen die klakkeloos begaan zijn met minderheden, luie rijkeluiskinderen, of vluchtelingen die uit zijn op de rijkdom van hun gastland. Alles wordt bovendien lekker uitvergroot.

Soms loopt Lionel Shriver met haar meningen iets te hard van stapel en remt ze het verhaal af met paginalange betogen. Alsof ze haar roman moet verdedigen. Maar ze trekt de lezer wel een spannend avontuur in, waardoor er toch echt moet worden doorgelezen tot de laatste pagina, want ze werpt veel vraagtekens op, zeker rond de betrouwbaarheid van Martine. Gelukzoekers is geen literair hoogstandje, maar Shriver weet een verhaal te vertellen en hiermee de lezer te boeien. Want dat durft ze: de actualiteit om te zetten in een felle satire die stof tot nadenken geeft.

Lionel Shriver – Gelukzoekers (A Better Life, vert. Marian van der Ster
en Karina van Santen), Atlas Contact 2026

(deze bespreking is ook geplaatst in Smitakis Boekenlust, mét leestips: https://smitakisboekenlust.com/lionel-shriver-gelukzoekers/