Meegesleept in beklemmende moeder-dochterrelatie

De naam ‘Am’ van de verteller van dit verhaal, past helemaal in het woord ‘mam’ en dat is veelzeggend. Am zit in een instelling en vertelt tijdens de groepstherapie over haar relatie met haar moeder en hoe ze hier terecht is gekomen. Eerst alleen in haar hoofd, aan ons lezers, het laatste stuk van het verhaal ook aan de andere ‘gestoorden’ (zoals zij ze consequent noemt).

Am en haar moeder zijn totaal verknoopt, de afstand tussen hen is minimaal. Am probeert haar leven op de goede volgorde na te vertellen, zodat ze de ingewikkelde knoop van deze kip-ei kwestie op kan lossen: wat is er eerder, de overbezorgde moeder, of het zwakke kind. Voor Am is het wel duidelijk, ze neemt haar moeder haar verstikkende verzorging zeer kwalijk en wil revanche. En kan tegelijk niet goed zonder haar. In de loop van haar leven heeft ze geprobeerd zich los te maken, maar het is allemaal niet gelukt en uiteindelijk gigantisch uit de bocht gevlogen.

Am bevindt zich in een therapiezaal met allerlei andere mensen. Hoe deze realiteit af en toe inbreekt in haar levensverhaal is overtuigend en werkt als structuur erg goed. In deze wereld zijn er kliffen aan de kust, waar je vanaf kunt vallen en staat de inrichting (‘het gesticht’) op een berg. Dat zijn details die ruimte maken om een verhaal te vertellen op een plek die net niet helemaal Nederland is.
Emma van Hooff schrijft ook poëzie en dat kun je merken aan haar taal. Het relaas van Am heeft een beeldende stijl; de gestoorden hebben allemaal kurkdroge leventjes en doorweekte dromen, een horde verzorgers komt aangevlogen als zwaluwen uit rotte dakranden. Ik heb ontzettend veel zinnen aangestreept die ik mooi vond (‘In de trein voelde ik me modern, de trein en ik, we raakten beide ons spoor niet maar denderden toch voort.’). Meestal heel mooi, een enkele keer krijg ik er geen beeld bij (Am stelt zich voor: ‘Mam dood in de hal, op het tapijt met dezelfde kleur als haar bloed, haar bloedgroep landelijk, eclectisch, vol kringloopvondsten.’). In ieder geval heeft het verhaal een lekkere vaart.

Am is weliswaar een heel sympathiek personage, onmogelijk niet met haar mee te voelen, maar ze is niet zo erg betrouwbaar. Dat is al vanaf de eerste zin duidelijk (het staat zelfs letterlijk in de flaptekst van het boek). Dat maakte dat ik tijdens het lezen van dit boek voortdurend alert was en steeds aan het zoeken naar waar Am aan het fabuleren was en waar ze werkelijke gebeurtenissen beschreef. Of, werkelijke gebeurtenissen? Het gaat hier natuurlijk niet om de ‘werkelijkheid’, maar om de beleving daarvan. Is moeder geestesziek en heeft ze Am helemaal ingekapseld? Of is Am zelf toch ook vrij kwetsbaar. Is het nature of nurture? Leeft de moeder van Am überhaupt nog wel of is ze al jaren dood of vertrokken? Je kunt het je allemaal wel afvragen, maar er komt geen antwoord en dat past helemaal. Knap als een schrijver me in zo’n zoekende staat weet te brengen en te houden. En dat zonder dat het vervelend wordt.

Dank aan de Club van Echte Lezers voor een kado-exemplaar, in ruil voor deze recensie.