Ode aan de jeugdvriendschap van Simone de Beauvoir en Zaza

Een geschenk uit de hemel, dat was het eerste gevoel dat me overviel toen het zojuist verschenen en niet eerder uitgegeven boek ‘De onafscheidelijken’ ( Les inséparables) van Simone de Beauvoir onder mijn aandacht kwam. Voorzien van een nawoord van Sylvie Le Bon de Beauvoir (de aangenomen dochter) en Bregje Hostede is dit echt een pareltje. De gedeeltelijke correspondentie tussen Zaza en Simone met een paar foto's van de twee maken het boek af.

Dit is trouwens een geweldig jaar voor aanhangers van Simone de Beauvoir, onlangs verscheen een nieuwe biografie over haar leven, Kate Kirkpatrick schreef hiermee een prachtig standaardwerk met daarin nog niet eerder gepubliceerde dagboeken en correspondentie. En binnenkort komt er een nieuwe uitgave van ‘Alle mensen zijn sterfelijk’ met een voorwoord van Marja Pruis, (Tous les hommes sont mortels 1946) tenslotte verscheen onlangs voor het eerst een Nederlandse vertaling van haar enige toneelstuk ‘De nutteloze monden’ ( Les bouches inutiles 1945).

Maar nu alle aandacht voor De onafscheidelijken van Simone de Beauvoir. Deze filosofe, auteur en nog veel meer, overleed in 1986, maar onlangs werd er dus toch nog een werk van haar uitgegeven aan de hand van een manuscript dat de Beauvoir al die jaren bewaard had. Het zou jammer zijn wanneer deze novelle De onafscheidelijken ongepubliceerd was gebleven, want het is een schitterende, ontroerende weergave van een vriendschap tussen twee meisjes. Behalve van de meisjes geeft het boek ook een beeld van hun verschillende achtergronden, in het gezin van André Gallard (Zaza) gaat het er heel anders aan toe dan bij Sylvie Lepage (Simone de Beauvoir). Viermaal probeert de Beauvoir het verhaal over de bijzondere vriendschap met Zaza vorm te geven, uiteindelijk was in het eerste deel van haar memoires, Een welopgevoed meisje (Mémoires d'une jeune fille rangée 1958) te lezen hoe invloedrijk haar band met Zaza was. Maar als novelle, zoals ‘De onafscheidelijken’, krijgt de jeugdvriendschap, de jeugdliefde alle glans die het verdient.

‘Ik was een beetje geschokt door Andrées oneerbiedigheid, maar ik vond haar wel grappig en gaf antwoord wanneer ze een gesprek tussen twee van onze leerkrachten improviseerde. Haar karikaturen waren zo levensecht dat we elkaar tijdens de les vaak aanstootten als we juffrouw Dubois een register zagen openen of een boek zagen dichtslaan.' (pag. 17)

We kijken door de ogen van Sylvie naar Andrée, haar unieke gedachten over het vriendinnetje vormen het beeld zoals Sylvie haar ziet. Zonder zich al te specifiek uit te drukken is de kwetsbaarheid waarmee Sylvie zich opstelt ontwapenend en ontroerend, zou het daarom zijn dat de Beauvoir haar manuscript heeft achtergehouden? In haar memoires komt de Beauvoir iets minder kwetsbaar uit de verf, nu er in ‘De onafscheidelijken’ slechts een belangrijk thema is krijgt het alle aandacht.

De ontwikkeling van hun vriendschap heeft iets weg van een tragedie. Een dramatisch voorval betekent een omkering in de manier waarop Sylvie haar vriendin beschouwt, heel gedetailleerd verwoordt ze haar gevoelens en haar worsteling een strategie te bepalen. Hoe Andrée gevormd wordt door haar afkomst, waarin men verwachtingen heeft van toekomstige huwelijken, is helder beschreven. Tradities en etiquette staan hoog in het vaandel terwijl in het gezin Gallard de indruk wordt gegeven dat alles mag en kan, maar dat betreft alleen de kleintjes. Het is slechts schijn, zodra de kinderen belangstelling krijgen voor alles wat met verliefdheid te maken heeft worden de teugels aangehaald. De vrijgevochten Andrée kan die teugels niet verdragen, haar leven wordt onmogelijk door de tegenstrijdigheid van haar gevoelens en haar wil.

Behalve de moeder, die als een kloek waakt over haar weerspannige dochter, is er ook nog het geloof. Andrée is erg vroom en dit heeft verregaande consequenties voor de manier waarop ze met verliefdheden en haar ontluikende seksualiteit omgaat. Sylvie heeft het geloof afgezworen, hiermee staat ze ineens anders in het leven dan Andrée.

In Een wereld van mooie plaatjes (Les Belles Images 1966) , de laatste roman van de Beauvoir, is de rol van de moeder eveneens bepalend. Maar hier lukt het wel de banden en vooroordelen te verbreken en daarmee de dochter een ander leven
Het boek is een autobiografische roman. Veel is terug te vinden in Een welopgevoed meisje. Vooral de locaties waar de Beauvoir woonde en de plaatsen waar ze haar vakanties doorbracht zijn, hoewel ze de namen heeft veranderd, te herkennen aan de beschrijvingen, net als die van de personages. Ook houdt de Beauvoir zich niet precies aan de gezinssamenstellingen, vandaar de vorm van de roman in plaats van een autobiografie. Het is très émouvant om nu nog even terug te gaan naar Zaza, de prachtige verwachtingsvolle verhalen over de schooltijd, de grenzeloze toewijding aan het katholieke geloof, de schuchtere, breekbare eerste stappen op het liefdespad en de deceptie daarna.....

Tot slot een mooie quote die me trof vanwege het filosofische karakter van het negenjarige meisje Sylvie, dat vraagtekens zet bij zaken die haar verontrusten, zo is een café onder het appartement van de familie de Beauvoir volgens haar vader een defaitistenhol. De uitleg van dit, voor haar nieuwe, woord vindt ze onbegrijpelijk.

‘Dat begreep ik niet. Geloven wat je gelooft doe je niet expres: kun je worden gestraft omdat je bepaalde ideeën in je hoofd krijgt?’ (pag. 9)