Er sijpelt iets donkers door in de novellen van Yoko Ogawa

Yoko Ogawa is niet bepaald de vrolijkste schrijfster die er is. Integendeel. Er sijpelt iets donkers, negatiefs, gothics door in de drie novellen uit de bundel ´Het zwembad´. Ze zegt het zelf ook een beetje in haar boek. Dat wil zeggen, ze legt het in de mond van een van haar ik-personen: ´Er bestaat een plek in mijn geheugen die schemerig en obscuur is’.

Dat gevoel komt sterk naar voren in de novelle ´Zwangerschapsdagboek´. Daarin houdt een meisje een dagboek bij over de zwangerschap van haar oudere zus met wie ze samen in een huis woont. Sinds kort woont ook de vriend van haar zus daar. De zus is niet echt vrolijk, de ik-persoon evenmin en de dagboekaantekeningen worden gaandeweg steeds naargeestiger.

In het titelverhaal ´Het zwembad´ heeft de hoofdrolspeelster een Jekyll en Hyde karakter. Ze woont in het Huis van Licht, een weeshuis. Maar ze is de enige van de kinderen die er nooit weg zal gaan, want haar ouders runnen het weeshuis. Doordat haar ouders de zorg voor álle kinderen in het tehuis hebben, willen ze haar niet bevoordelen om scheve ogen te voorkomen; ze deelt zelfs haar kamer met de kinderen die er tijdelijk zijn. Maar daarmee is ze ook niet meer bijzonder in de ogen van haar ouders.

Als Jekyll is ze heimelijk verliefd op de enige jongen die ook al een eeuwigheid in het weeshuis woont. Elke dag na school bekijkt ze vanaf de tribune bij het zwembad in het geheim zijn trainingen in duiken. Ze ziet zijn perfecte voeten voordat hij afzet op de duikplank, zijn getrainde lichaam in het water verdwijnen. Liefde en ingehouden schoonheid.

Maar ze heeft ook een narcistische, Hyde kant. Diep ergens in haar vindt ze het prettig een van de kleinere kinderen tot huilen te brengen. Ook in het geniep. Net zo als ze badend in de warmte van het zwembad naar schoonheid zit te kijken. Als ze het kind een keer een bedorven taartje geeft, wordt het ernstig ziek opgenomen worden in het ziekenhuis.

Tot haar schok blijkt dan dat niets wat ze deed in het geniep was. Onopgemerkt leek ze te zijn, voor haar ouders en voor anderen. Maar hij – de duiker - blijkt altijd gemerkt te hebben dat ze in het zwembad toekeek, zegt hij tersluiks. Even lijkt dat de kans te bieden hem haar liefde te verklaren. Totdat blijkt dat hij ook begreep dat zij het was die het kleine meisje pestte en ziek had gemaakt. Dat maakt verder alles tussen beide onmogelijk: ‘Ik realiseerde me dat ik nooit meer iets van hem zou kunnen vragen: geen strelingen, geen bescherming, geen warmte.’

In het derde verhaal, ´Studentenhuis’ wordt een jonge vrouw door een jongere neef gebeld die op zoek is naar een studentenkamer. Is haar oude studentenhuis iets voor hem? En al heeft ze haar twijfels, tegenargumenten heeft ze niet. Maar het huis is niet meer hetzelfde; er zijn steeds minder kamers verhuurd, de kok is ontslagen, de conciërge staat er meer en meer alleen voor. Een geïsoleerde wereld in verval, midden in de grote stad.

Kort voor ik het boek las, was er een documentaire op tv, gepresenteerd door Astrid Joosten, over hoe Anne Frank overal ter wereld gelezen wordt. En ja hoor, ook Yoko Ogawa verwijst naar haar als de hoofdpersoon in ‘Het zwembad’ verteld hoe ze door het weeshuis, het Huis van Licht, dwaalt: ‘Wanneer ik aan de roestige ring trok, het gekraak hoorde en de geuren rook die uit de keuken naar boven dreven, moest ik altijd aan Het dagboek van Anne Frank denken: de trap die achter de draaiende boekenkast schuilging; de indeling van het geheime huis (….). Net als Anne voelde ik mijn eetlust afnemen met elke stap die ik via de verborgen trap van het Huis van Licht omlaagging’.

Yoko Ogawa (1962, Okayama, Japan) weet bijzondere situaties en personen te creëren: een dochter wonend in een weeshuis, een conciërge zonder armen en met één been die een heel studentenhuis runt, een man die naar Zweden is geëmigreerd en zijn vrouw die later zal komen puntsgewijze brieven stuurt wat ze allemaal moet doen en mee moet nemen, de eindelijke hoeveelheden grapefruitjam die de zwangere vrouw tot zich neemt.

Verrassende situaties en mooi beschreven. Maar vrolijk wordt het nooit.

Wie een vrolijk boek wil lezen, kan ´Het zwembad´ overslaan.

‘Het zwembad’ is in 2012 verschenen bij uitgeverij Mistral. Oorspronkelijk uitgegeven in 1990.