In de huid van gestoorde en verknipte personen

Tien jaar na dato en vele leeservaringen rijker, was ik bijna vergeten hoe perfect Streling voor het oog, een van mijn favoriete thrillers, in elkaar steekt. De hoofdlijnen staan nog onveranderlijk in mijn geheugen gegrift, maar veel details - oh zo belangrijk in dit verhaal - was ik kwijt.

Vergeet het traditionele speurderswerk, vergeet gruwelijk geweld, al dan niet functioneel. Vergeet deductie, zenuwslopende zoektochten, snelle acties en rap politiewerk. Heb geduld en laat je leiden door Queen of Crime Ruth Rendell en zie hoe trefzeker en intens zij ons laat delen in onderhuidse en geleidelijk opbouwende spanningen van de menselijke geest. Dit doet ze groots door in de huid te kruipen van totaal gestoorde en verknipte personen.

Neem nu Terry, psychopaat in wording en opgroeiend aan de onderkant van de samenleving in een 'donker' en liefdeloos milieu. Terry wordt genegeerd, krijgt geen opvoeding en zelfs negatieve aandacht ontbreekt. Daarbij is Terry's directe leefomgeving ook nog eens lelijk en smerig. Wie zou daar niet depressief van worden? Via een buurman maakt Terry kennis met de mooie en stijlvolle dingen in het leven. Daardoor ontwikkelt hij in zijn ziekelijke geest een obsessieve aandacht voor pure schoonheid, alles 'wat zijn oog maar kan strelen'. Terry is zelfs bereid voor schoonheid te moorden. Zijn bezetenheid ziet hij belichaamd in Francine, een bedeesde en wat naïeve 18-jarige schone, net als Terry mentaal beschadigd. Francine worstelt al vanaf haar zevende met de brute moord op haar moeder. In haar psychische strijd wordt Francine 'bijgestaan' door Julia, een vileine en geflipte ex-therapeute, die helaas ook haar stiefmoeder wordt. Haar vader kijkt dankbaar weg en laat de bizarre pseudo-wetenschappen en het machtsmisbruik op zijn dochter neerkomen. Het meisje kan geen kant op, wordt continu geobserveerd en gecontroleerd, en is daardoor afgesloten van een normaal leven.

Lendell zet uitermate beklemmend, boeiend en vakkundig de diverse verhaallijnen los van elkaar neer. Personen en ogenschijnlijk onbelangrijke zaken worden steeds dieper in elkaars verhalen verweven om uiteindelijk van invloed te zijn op het geheel. Rendell doet dit ongelooflijk knap. Langzaam maar zeker sluit zij het net en werkt toe naar een verpletterend slot. Dan besef je ook dat zij al vanaf de eerste pagina's op geniale wijze naar deze slotfase heeft toegewerkt. Een sublieme plotlijn, alles klopt, de cirkel is rond en de geschiedenis herhaalt zich.

In veel van Rendells boeken staat de kloof tussen het individu en de maatschappij centraal. Dit geldt zeker voor Streling voor het oog, in mijn ogen een van haar beste psychothrillers. Haar werk (as we speak 60-70 boeken) werd vele malen bekroond met o.a. Edgar Awards en Gold Daggers. En voor de kenners onder ons: haar moeder was een Zweedse en ze werd in Denemarken opgevoed: 'Need I say more!' Genoeg superlatieven over dit psychologische meesterwerkje, straks valt het boek u nog tegen. Dat de Britse Ruth Rendell ondanks haar zeer hoge leeftijd, nog veel mooie verhalen in goede gezondheid voor ons mag schrijven. 'Yes, she can!'