Kinderen als kostbaar wisselgeld

Annet de Jong heeft vorig jaar met haar debuut Vuurkoraal een begin gemaakt als auteur van realistische, maatschappelijk getinte verhalen. Zelfs een geroutineerd duiker kreeg tijdens het lezen van dit boek een déjà vu vanwege de beschrijvingen van de vele benauwde ogenblikken onder water.
Het is niet te hopen dat ervaringsdeskundigen op een ander gebied dat ook krijgen na het lezen van De Jongs nieuwste boek Dossier Tobias. Kinderen die gemangeld worden tussen de verschillende culturen van huwelijkspartners is een maatschappelijk probleem dat gezien de frequente berichtgeving, vrij veel voorkomt. Annet de Jong is met inzet van veel kennis en kunde in staat om dit maatschappelijk probleem te integreren in een mooi verhaal, zonder de ernst van het hoofdthema te bagatelliseren.
De opmaat naar het verhaal is de vondst van het lichaam van een vrouw, onder aan de trap in een Parijse woning. We schrijven dan het jaar 2008.
Enkele jaren eerder, in 2004, voelt Isabel IJzerman dat het leven in Warschau haar steeds meer beklemt. Tijdens haar huwelijk met de Pool Nicolas Nowarck Kozinski leeft ze 20 jaar lang in een volledig geblindeerd huis, samen met haar dochter Alexandra van 14 en haar zoontje Tobias van 5 jaar. Om onder dit juk uit te komen is er maar één oplossing mogelijk, zorgen dat ze de paspoorten van haar kinderen, die Nicolas zorgvuldig achter slot en grendel heeft liggen, in haar bezit komen en samen met haar kinderen naar Nederland zien te vluchten. Aan de Poolse grens verdwijnt haar illusie als sneeuw voor de zon wanneer blijkt dat ze niet zonder schriftelijke toestemming van de vader met de kinderen naar het buitenland mag. Gedesillusioneerd moet ze haar zus Karen vertellen dat haar plan niet is gelukt. De woede van haar man Nicolas loopt zo hoog op dat een scheiding onherroepelijk wordt. Isabel beseft dat het van
levensbelang is om standvastig te blijven. Ze wil haar kinderen opvoeden in een harmonieuze omgeving.
En die omgeving is Nederland. Nicolas heeft echter een andere prioriteit. Het wordt bijna zijn levensdoel om het leven van Isabel te verzieken. Hij wil de kinderen hebben. Dat hij daarbij de kinderen hun moeder ontneemt, maakt totaal geen indruk op hem.
Twee ouders, met verschillende doelen, afkomstig uit verschillende landen met verschillende culturen. Twee ouders die beiden tot het uiterste gaan, met hun onschuldige kinderen als inzet. Geen middel wordt onbeproefd gelaten om hun doelen te bereiken. Wil Isabel het belang van beide kinderen steeds vooropstellen, bij Nicolas is daar niets van te merken. Hij wil alleen Isabel zoveel mogelijk beschadigen. Dat aan beide kinderen minstens evenveel schade toegebracht wordt is voor hem geen belemmering.
De rechterlijke macht zal een uitspraak moeten doen in deze onverkwikkelijke zaak en heeft daarvoor het Haags Kinderontvoeringsverdrag als basis. De advocate Madeleine de Border, expert in kinderontvoeringszaken, beklimt de barricade om het beste voor de kinderen te bepleiten. Zij wil dit schrijnende geval niet naar de letter van de wet, maar naar de geest van de wet afhandelen, waardoor alle credits ook ten gunste van de kinderen komen. Maar die ruimte biedt het verdrag totaal niet.
Annet de Jong heeft zich met uiterste precisie laten informeren over de toegevoegde waarde van de wetgeving in deze. Hiaten en onvolkomenheden zijn nauwkeurig in Dossier Tobias beschreven, waardoor het verhaal een getuigenis is geworden van een juridische miskleun die meer het politieke belang dient dan het belang van jonge burgers. Bakken emotie en leed worden over de slachtoffers uitgestort. Het verhaal neemt de lezer mee naar de duistere regels rond echtscheidingen, daar waar het echtelieden uit verschillende landen (en culturen) betreft. Annet de Jong heeft steeds kunstig de balans weten te bewaren tussen het spannende verhaal, de veelal saaie juridische aspecten en de emotionele menselijke reacties daarop. Hierdoor blijft het geheel goed leesbaar zonder dat het aan kwaliteit inboet.
Op professionele wijze ontwikkelt zich een plot dat nauwelijks voor te stellen is en dat uitmondt in een mooi rond einde. De lezer zal dan ook met een tevreden gevoel dit tweede meesterwerk van Annet de Jong sluiten en met zorg in de boekenkast opbergen. Want daar hoort het thuis: in het rijtje grote auteurs die via hun literaire producten maatschappelijke misstappen aan de orde stellen.