Meer dan 5,6 miljoen beoordelingen en recensies Organiseer de boeken die je wilt lezen of gelezen hebt Het laatste boekennieuws Word gratis lid
×
Lezersrecensie

Openheid? Je kwetsbaar opstellen? Of zwijgen?

Jan Stoel 05 juni 2024
“Januari 1984. Voor het venster zit een man in een stoel. Er is geen geluid en er is geen beweging. Hij kijkt zonder dat hij iets ziet, het is mijn vader. Zolang ik me herinner, leeft hij dit vlakke en gesteriliseerde leven.”

Met deze zinnen opent Wat onbesproken bleef, de roman/novelle van Niek Bremen (1947-2024). Het is Daniël, de zoon van Alwin Corten, die op deze manier naar zijn vader kijkt. Deze eerste zinnen roepen vragen op, zorgen voor spanning. Waarom zwijgt vader? En waarom ontdooide hij vroeger alleen wanneer zijn Duitse vrienden kwamen kaarten en drinken? Toen leek hij een heel andere man te zijn. “De tijd is voor hem stil blijven staan.”

Daniël is een oorlogskind, geboren in Berlijn in februari 1944. Zijn vader vertelt dat de moeder van Daniël is omgekomen tijdens een bombardement. Nu wonen Daniël, Alwin in Nederland. Louise, ooit de beste vriendin van Daniëls moeder Lotte, is altijd nabij. “Ik ben een beetje het kind van Louise. […] Ze woont tegenover ons. Haar woning is eigendom van Maier, een kennis van mijn vader.” Daniël is op zoek naar zijn identiteit. Hij wil weten wie zijn moeder was, waarom ze overleden is, waarom zijn vader zo is en wat de plek van Louise in het gezin is. Waarom zwijgen beiden over het verleden. Als Daniël naar zijn moeder vraagt komt Louise, die enerzijds ‘moeder’ lijkt en anderzijds huishoudster is, met verhalen die ze over zijn moeder vertelt. Louise kan niet veel meer vertellen en zegt: “Er is veel in mij vermoord.” Ook zij zwijgt. Daniël voelt zich bij dit alles steeds ongemakkelijker. Zo komt hij erachter dat Peter Maier en zijn vader Alwin Corten fout waren in de oorlog en samen in het Duitse leger zaten. Alwin werd in kamp Vught vastgezet, maar was daar slachtoffer van de haat tegen de geïnterneerden. Vader zegt dat hij geen moordenaar is en zegt dat in het Jiddisch. Vanwege de ziekte van Korsakov wordt Alwin opgenomen in een verpleeghuis. “Zijn hersenen krimpen,” zegt de dokter.

De rol van Daniël ten opzichte van zijn vader verandert. Hij kan niet meer met hem communiceren, kan de waarheid dus niet meer achterhalen. Het blijft, om naar de titel te verwijzen, onbesproken. En vader begint soms in het Duits te praten, zegt dat hij geen nazi was en dat hij anders was dan anderen. Dat roept nieuwe vragen op bij Daniël. Op 31 oktober 1984 sterft vader. In het ouderlijk huis gaat Daniël vervolgens op zoek naar het verhaal van zijn vader, moeder, Louise en ook zijn eigen verhaal. “Ik wil alles weten. Niets invullen, niets verzinnen of dromen. Weten.”

Verbonden met de oorlog

Hij vindt op zolder notities van zijn vader in de vorm van een dagboek met als rode draad het worstelen met wat je meegemaakt hebt als je ‘fout’ was. En dat er gradaties zijn in dat fout zijn. Vanaf dit moment in de novelle wisselt het ik-perspectief. Het eerste deel werd vanuit het vertelperspectief van Daniël verteld, nu wordt Alwin de verteller. Door dit ik-perspectief kruip je in het hoofd van de verteller en voel je wat hij voelt. Uit de notities ontrolt zich het levensverhaal van Alwin en diens Joodse vrouw Lotte. Alwin wordt opgeroepen voor de dienstplicht. Hij schrijft op wat hij meemaakt in de Tweede Wereldoorlog. Maar na de oorlog gaat het leven verder. Hoe kun je dan omgaan met wat je meegemaakt hebt, hoe beïnvloeden de opgelopen trauma’s je leven? Je kunt het alleen delen met mensen die hetzelfde hebben meegemaakt. Zie daar waarom vader zo veranderde als zijn vrienden kwamen kaarten.

Bremen heeft een indringend verhaal neergezet over vertrouwen, wantrouwen, trauma’s, zwijgen, schuldbesef en het onvermogen om los te komen van het verleden. Hij daalt diep in de psyche van zijn belangrijkste personages. Wat opvalt is hij van de belangrijkste personages twee kanten belicht. Zo wordt je geconfronteerd met twee versies van de vader. De man tijdens de oorlog en de getraumatiseerde man erna. Hij is kwetsbaar geworden, wil niets vertellen over dat wat hij in de oorlog heeft meegemaakt. Altijd is er de verbinding met de oorlog. Zelfs als Daniël een kamer zoekt dan regelt zijn vader die bij Peter Maier, zijn oude oorlogskameraad.

Blokkades

Niek Bremen, die kort voor het verschijnen van Wat onbesproken bleef overleed, weet de spanningsboog in het verhaal goed vast te houden. Hij doet dat in een beeldende stijl. De korte hoofdstukken zijn scènes die onderdeel uitmaken van de ‘film’ waarin Alwin verzeild is geraakt. De personages zijn mooi uitgewerkt en in een paar zinnen kan Bremen iemand karakteriseren. Dan zijn er die zinnen die je verbeelding aan het werk zetten. Zoals wanneer Daniël wordt gebeld om snel naar het verpleeghuis te komen: “Het is zo’n avond dat alles afsterft wat leeft. Zo’n dag kondigt zich nooit van tevoren aan. Die wil je overslaan.” Die zin is in feite de verbinding naar de notities van Alwin, een flashforward. Aan het slot van de roman, wanneer Daniël reflecteert op de aantekeningen van zijn vader, wordt het verhaal universeel en zie je de link tussen heden en verleden. “Nu begrijp ik dat het ondergaan van het kwaad niet alleen een ziekte van zijn tijd was. Het is een ziekte die in iedere tijd en in iedere werkelijkheid past, al zal die naar aard en omvang verschillen.”

Bremen heeft een (psychologische) roman geschreven die spot on is. Ieder woord is raak. Wat onbesproken bleef is een verhaal over het in je eigen hoofd gevangen zitten, over de blokkades die een onverwerkt trauma kan hebben op de rest van je leven. Openheid geven, betekent dat je je kwetsbaar toont. Daarom toch maar zwijgen, omdat het veiliger is of omdat je er gewoon niet over kunt vertellen?


Recensie verscheen eerder op Bazarow.com

Reageer op deze recensie

Meer recensies van Jan Stoel

Gesponsord

Wanneer zijn ploeg vastloopt door een reusachtig bot, gaat Boer Boris samen met Berend en Sam op onderzoek uit. Van welk dier zou dit bot kunnen zijn? Een cavia? Een marmot?

Marie zit op de beste school van de wereld met de allerliefste juf. Als haar klas uitgenodigd wordt om een week te ruilen met een andere klas, logeert Marie zelfs in een villa met zwembad en paarden.

De TikToks die geheimen van leerlingen én docenten onthullen, zijn enorm populair op Lauries school. Maar is het wel echt ongeluk als een meisje uit een van de sappigste TikToks om het leven komt?

Met zeven sleutels kan een bont gezelschap reizigers de schat van de meedogenloze Roverkoning in handen krijgen, als ze langs de zeven bewakers kunnen komen.

Noura leeft met een groot geheim – haar moeder mag absoluut niet ontdekken dat ze bij volle maan in een weerwolf verandert. En dan is er nog dat andere grote geheim ...

Als het afbrokkelende gebouw van Brams middelbare school wordt gesloten, moet hij ergens anders heen dan zijn beste vriend, Theo Thorbecke. Kunnen ze de school nog redden?

De kikkertjes maken weer met veel plezier en humor hun stripboeken. Met hun opbrengsten kunnen ze snoep kopen. Of kunnen ze het beter samen aan iets anders besteden?

Waakgorgel Jukko vertelt de Waakgorgeltjes-in-Opleiding en Melle dat er boven de poolcirkel een groot leger Brutelaars oprukt. De verdedigende Gorgels vallen allemaal in slaap.

Drie tieners bekennen de moord op Mirza. Alle drie hebben ze een motief, maar slechts een van hen is de dader. Wie viel Mirza aan op het feest? Wie is de mystery guest?

Er is een landelijke internetstoring en nu kunnen Quinn en Aaron geen huiswerk maken. Ze moeten een voldoende halen, anders moeten ze stoppen met hun videokanaal.

Een ode aan de allesoverstijgende kracht van vrouwenvriendschap en een intiem portret dat een nooit eerder getoonde kant van Marilyn Monroe laat zien.

Als haar vader haar herinneringen vertelt die niet rijmen met de geschiedenis zoals zij die kent, gaat Olga twijfelen over haar achtergrond.

Dit is het sensationele verslag van hoe Red Bull luidruchtig de Formule 1-wereld instapte en steeds succesvoller werd om uiteindelijk de sport te domineren met Max Verstappen.

Twee advocaten, de een wit, de ander zwart, proberen hun ten onrechte beschuldigde zwarte verdachte van de doodstraf te redden.

Tijdens een roerige debatavond aan de universiteit in Kiev verklaart Dani's jeugdvriend Pavel dat het socialisme dood is. Wanneer Pavel vervolgens verdwijnt, gaat Dani naar hem op zoek.

Journalist Gina deed jarenlang verslag van oorlogen over de hele wereld, maar sinds kort is ze correspondent in Rome. Na een zwoele zomeravond belandt ze in bed met haar jeugdvriend Okke.

Wanneer Poppy anonieme brieven ontvangt, betrokken is bij een ongeval en verrast wordt door een groot geldbedrag, wordt haar veerkracht zwaar op de proef gesteld.

Schrijfster Keet ontdekt dat de eigenaresse van een sjofele strandtent waar ze graag komt, illegaal onderdak biedt aan een groepje jongeren.

Bruce Cable, de extravagante boekhandelaar die zijn winkel bestiert op Camino Island, en de groep schrijvers die hij om zich heen heeft verzameld staan voor een nieuwe uitdaging.

Tanya, een Britse exchange student, komt een jaar lang in het gezin van Natalie en Matt wonen in hun luxe huis in Los Angeles. Ze begint steeds meer te lijken op hun overleden dochter Anabel.

Wanneer haar buurvrouw Kira dood wordt aangetroffen denkt iedereen aan zelfmoord. Maar Nancy is ervan overtuigd dat er kwade opzet is.

Amsterdam, 1824. In de kinderkolonie heerst een hard regime van tucht en discipline. Samen maken Karel en Lize een plan: proberen te ontsnappen uit Veenhuizen ...

Cornelisse en Wertheim selecteerden de mooiste en indrukwekkendste verhalen uit 12,5 jaar Echt gebeurd. Ook op papier beklijven deze verhalen. Een feest om te lezen!

Het team is een oude sekte op het spoor als plotseling de cold case roodgloeiend wordt: een jonge vrouw is sinds een paar dagen spoorloos verdwenen...

Pim Franssen beschrijft zijn reis vol beproevingen van twee jaar en twee dagen door 26 Afrikaanse landen in een oude Land Cruiser.

Over vergeving, spijt hebben van altijd maar doorgaan, het plezier van simpel leven en de kracht die schuilt in gewoon geluk.

Op Ivy's safari’s worden dieren alleen gefotografeerd. Ze stuit daarbij op verzet van de andere witte jagers, maar ze zet vastberaden door.

De zeventigjarige Cecilia kijkt ernaar uit de zomer ongestoord aan de kust door te brengen. Dit plan wordt echter verstoord als ze een onverwachte gast aantreft.

Met zijn kenmerkende opgerolde sokken, zijn taaiheid en wilskracht hoort Søren Lerby bij de absolute boegbeelden van het voetbal.

Als de jonge Ned Maddstone zich na een uit de hand gelopen grap op school plots in een streng bewaakte gevangenis bevindt, ziet de toekomst er veel minder rooskleurig uit.

Als je het lastig vindt om je gewoontes te veranderen, ligt dat niet aan jou. Slechte gewoontes blijf je herhalen, omdat je de verkeerde methode gebruikt.

Miljardair Georg zoekt hulp bij zijn vriend Joe Carling, voor zijn spoorloos verdwenen kleinzoon en enige erfgenaam. Iemand heeft er baat bij heeft als Filip nooit gevonden wordt …

Dumoulin wordt geconfronteerd met plekken waar nederlagen, crashes en rivalen een voedingsbodem bleken voor twijfels, frustraties en onzekerheden.

Het jaar van Gwen van Poorten varieerde van paddoceremonies tot botox, van met je partner naar Burning Man en je daar verloven tot het verbreken van die verloving.

Qmusic-dj en brandweerman Tom geeft aan de hand van heftige, verdrietige, leuke en soms idiote verhalen een eerlijk en inzichtelijk beeld van het leven van een brandweerman.