Het onderwaterleven

Aal, een jonge vrouw, is aan het verdrinken in de oceaan. Het gammele bootje, waarin zij met veel anderen op weg is naar een beter leven, slaat om in de storm en zij realiseert zich dat het onvermijdelijke einde nabij is. Dat veroorzaakt geen paniek bij haar, maar geeft haar kracht om nog éénmaal het verhaal van haar leven te vertellen. Hoe ze zonder moeder, maar met vader Weetal en zusje Adder opgroeide op de Comoren, een eilandengroep in de Indische oceaan. In een omgeving die voor vrouwen met veel regels en grote sociale controle is omgeven, maar waar de eigenzinnige en levenslustige Aal weet uit te breken. Haar verliefdheid op minnaar Veelvraat houdt haar van school weg, brengt haar aan het roken en drinken en maakt dat zij, zwanger en wel, het huis uit wordt gezet. Er rest haar weinig anders dan met al haar inventiviteit, met veel anderen, te proberen de oversteek naar een ander eiland te maken om een nieuw leven te beginnen. Tijdens haar vlucht komt zij er steeds meer achter dat vrijwel alle relaties en familieverhoudingen niet zijn wat ze in eerste instantie lijken en dat maakt haar in korte tijd van schoolmeisje tot volwassen vrouw.

Aal onder water (Anguile sans roche, vertaald door Floor Borsboom) is de debuutroman van Ali Zamir (1987), die in 2016 verscheen. Anjouan, een van de eilanden van de Comoren waar het verhaal zich afspeelt, is zijn geboortegrond. Hij studeerde moderne literatuur aan de universiteit van Cairo en publiceerde eerder een aantal novellen. Voor Aal onder water ontving hij de Prix Senghor, de prijs voor de beste Franstalige debuutroman.

Aal onder water is in de ik-vorm geschreven. De compositie en het taalgebruik zijn bijzonder. Het eerste woord van het boek begint met een hoofdletter en het laatste eindigt met een punt. Het boek is in een aantal hoofdstukken ingedeeld, maar blijft toch geschreven in één lange zin. Dat maakt dat je het meisje Aal als het ware hoort ratelen zonder een moment stil te vallen. Zeker omdat ze in het verhaal van haar leven regelmatig alle kanten uit associaties maakt en opvattingen debiteert, soms kinderlijk, soms heel volwassen, zichzelf af en toe tot de orde roept en gebeurtenissen van, vaak geestig, commentaar voorziet. De personages om haar heen zijn van namen voorzien die in eerste instantie vreemd zijn: vader Weetal, zusje Adder, minnaar Veelvraat, tante Koest, mensensmokkelaar Overlever. Gaandeweg het verhaal vallen de namen echter samen met het personage en zorgen voor een bijzondere typering.

Aal onder water is een boeiend boek over het leven en snel volwassen worden van een meisje in een beklemmende Afrikaanse cultuur. Niet alleen zijzelf overziet haar eigen leven in het aangezicht van de verdrinkingsdood, maar het echte leven van alle personages speelt zich ‘onder water’ af en hun leven is heel anders dan het zich boven water in het volle licht presenteert.