Gouden bergen: Achter de schermen van influencers

'Ik haat het,' verzucht het 24 jarige meisje uit Rotterdam dat zo graag knap wilde zijn. 'Het is zo frustrerend en zo oneerlijk.' Ze heeft 24.000 volgers, maar is daar 'totaal niet tevreden over'. Ze ziet elke dag mensen voorbijkomen die veel meer hebben, zegt ze, 'en dan begrijp ik echt niet waarom'.

Omdat ze wil weten wat er schuilgaat achter de perfecte plaatjes op Instagram, volgt journalist Doortje Smithuijsen, een jaar lang verschillende influencers in hun dagelijks leven. Het levert Gouden bergen op. Een boek van deze tijd, die in beginsel leest als een glossy magazine, maar meer nog een analyse is van de razendsnel veranderende onlinewereld waarin we leven.

Een wereld waarin de huidige jongeren de eerste generatie is waarvan vrijwel iedereen is opgegroeid met digitale media. Een wereld waarin we ons steeds meer aanpassen aan wat de voortschrijdende technologie van ons vraagt, en waarin de online realiteit steeds meer prevaleert boven de analoge.

Smithuijsen begon haar onderzoek met het idee dat influencers totaal andere beweegredenen hadden in het leven dan zijzelf. Dat ze oppervlakkiger waren. Alleen maar bezig met hun uiterlijk en hoeveel volgers ze hadden. “Maar daar is ze van teruggekomen. Ze lijkt veel meer op hen dan ze dacht.”

Het leven van veel influencers, verschilt volgens haar eigenlijk ook niet zo veel van alle andere graadmeters van succes in deze maatschappij. “Bedrijven stellen een doel om na te streven en journalisten vinden een stuk pas geslaagd als veel mensen het lezen. Het is allemaal een uiting van de neoliberale tijdgeest waar we in leven.”

Een van de influencers die Smithuijsen in het boek volgt, is Eva.
Ondanks haar vele barterdeals (ruildienst) gaat het qua geld nog altijd behoorlijk slecht met Eva. Ze wil nu toch een baan, omdat ze anders gewoonweg niet genoeg verdient voor ‘normaal eten’ voor haar en haar kinderen. Eva’s vader zei altijd: je kan alles worden wat je wil. Maar aan worden heb je niet zo veel, weet ze nu.

Op maandag edit Romy (één van de andere meiden die ook gevolgd wordt ) altijd haar vlog, en daarna gaat ze naar haar ouders om hem na het eten te bekijken. ‘Vinden ze hilarisch, ’zegt ze. ‘Mijn vader wil eigenlijk nooit in de vlog, maar als hij zichzelf terugziet, vindt hij het toch hartstikke leuk.’ Hetzelfde geldt voor haar vriend. ‘Die wil ook eerst alles keuren.’

Misschien is het idee over affectie tonen via de fotocamera – inmiddels geëvalueerd tot het met de hele familie kijken naar de vlogs van de kinderen. (Susan Sontags)

Eva herinnert zich de komst van realityprogramma Big Brother in 1999, waarbij ’gewone mensen‘ in een huis gingen wonen dat volledig behangen was met camera’s. Eva dacht wat als iedereen nu naar mij zou kunnen kijken. Wat zouden ze dan zien?

Duidelijk werd dat als je maar genoeg kijkers of stemmen verzamelt, je kon doorbreken naar het grote publiek. Het idee wat de digitale generatie van hun ouders meekregen, dat ze speciaal waren en dat de wereld om hen draaide, ging naadloos over in de ambitie die de nieuwe media aanreikten. (Jia Tolentino in essaybundel Trick Mirror.)

Maar ook voor andere millenials werd het steeds gemakkelijker om werelden te ensceneren die helemaal om hen draaiden, denk maar aan MSN, het computerspel De Sims, en Habbo Hotel.

Influence girl Robin kon op Habbo een eigen identiteit in elkaar zetten die haar beter leek dan de echte – en zo’n grote stap is het dan niet naar sociaal media, waar influencers die een filmpje online zetten van een evenement waar ze helemaal niet geweest zijn.

De boektitel is goed gekozen, je weet dat er achter toppen ook diepe dalen schuilen. Smithuijsen laat ze beiden zien. Feitelijk heb je niet meer nodig dan een laptop, mobiel en talent, maar wat vooral bijblijft van het verhaal zijn de onzekerheden, strubbelingen en de vele uren die in het werk gaan zitten. (Het zijn net gewone mensen). That’s influence

Kanttekening
Nu ik het boek heb gelezen, realiseer ik me dat in deze vreemde tijd het boek al bijna achterhaald is. Hoe zal het nu gaan met Eva, Romy en de anderen, nu het praktisch onmogelijk is om je vrij te bewegen en te influencen vanwege Corona? Misschien een goede reden voor een vervolg .

4 sterren