kaal naakt

Amper afgestudeerd las ik het boek “De Naakte Aap” van Desmond Morris. Het sloot niet alleen aan op de vragen die ik als jong volwassene had, het prikkelde me ook. Juist omdat het boek om me heen een grote schok teweeg bracht, werd ik er nieuwsgierig naar.
De creatieve bioloog Morris beschreef de ontwikkeling van de soort analyserend, verhelderend, overzichtelijk, objectief en speculatief. Waar nodig voorzag hij zijn theorieën van tot de verbeelding sprekende voorbeelden en nodigde ons uit om van buitenaf naar onszelf te kijken met als ondertoon: de natuur is sterker dan de leer.
Dat het boek zoveel losmaakte in wetenschappelijke en kerkelijke kringen was schokkend, uitdagend en vermakelijk tegelijk. Maar door de licht ironische toon en de humor waarmee het geschreven is, bleek het voor velen toch acceptabel. Het werd een gigantisch succes.

Nu, 50 jaar later, ligt het boek weer voor me. Midas Dekkers beschrijft in zijn voorwoord, wat Frans de Waal ook in zijn nawoord memoreert: de kale aap is niet veranderd, maar het verschijnen van het boek heeft door zijn originele invalshoek bij het grote publiek belangstelling voor de menselijke evolutie gewekt èn het taboe van Darwin met zijn ‘tabula rasa’, doorbroken.
Met de in het Nederlands gewijzigde titel tot “De Kale Aap”, kwam er een nieuwe inleiding van de nog levende auteur die er zich over verbaast dat het boek ook nu nog steeds gelezen wordt. Vurig pleitbezorger Midas Dekkers definieert de mens als “een geklede, kale aap. Niks naakt.”, en reduceert de oude titel tot een verkeerd gekozen vertaling ten tijde van de seksuele revolutie. Is het alleen dàt of
zijn er nòg wel wat kanttekeningen te maken?
Zouden in een vernieuwde versie de sociale en genetische component – met bijvoorbeeld de variabele identiteitsinbreng- nu eenzelfde accent krijgen als toen de seksuele? Was die nadruk op het seksuele indertijd niet een belangrijke reden ( zo niet de belangrijkste) van de immense populariteit? En hoe valide is de interpretatie van vergeleken menselijke en dierlijke gedragingen?
Volgens de Waal heeft de actualiteit van de evolutionaire biologie nauwelijks aan betekenis ingeboet, maar hebben onderzoek en ontwikkeling in al die jaren natuurlijk niet stilgestaan. Het is de verdienste van “De Kale Aap” dat onze interesse voor dit onderwerp is gewekt en dit heeft het boek tot een klassieker gemaakt. En klassiekers verdienen het (weer) gelezen te worden.

Margot Mombers