Van Lodz naar Auschwitz naar Lodz

Van Lodz naar Auschwitz naar Lodz

Wat drijft een Engelstalige auteur ertoe om Polen met – zoals al zo vaak - de Holocaust in de Tweede wereldoorlog als decor te kiezen? Een onderwerp waarover in de afgelopen 80 jaar zo ontzettend veel geschreven is en waarover al zoveel slachtoffers hun getuigenissen hebben afgelegd? Wat kan dit boek daaraan nog toevoegen?
Deze vragen wierpen zich op toen ik voor de keuze stond om “De Vroedvrouw van Auschwitz” te gaan lezen.

Het is eind jaren ‘30. De roman begint op de trappen van de St. Stanislauskathedraal in Lodz, waar de Joodse verpleegster Ester kleermaker Filip ontmoet. Ze worden verliefd, trouwen en zijn samen in de zevende hemel. Dat jaar valt Duitsland Polen binnen en door alle beperkende maatregelen, agressie en pesterijen wordt het leven voor Joden al snel moeilijker. De familie komt al gauw terecht in het getto van Lodz en krijgt af en toe hulp van vrienden van buiten als ook daar het leven onhoudbaar wordt.
Bij een inval wordt zieke moeder Ruth meegenomen. Ester kan haar niet zomaar laten gaan en wordt door een ongelukkig toeval ook ‘op transport’ gezet. In de trein ontmoeten ze Ana, de katholieke vroedvrouw die Ester op de wereld hielp. Als Ruth onderweg stervende is, vraagt zij Ana Ester voortaan als háár dochter te beschouwen. Zij worden onafscheidelijk en dit bepaalt hun werk als vroedvrouwen in het gruwelijke concentratiekamp Auschwitz. Uitgeteerd en beschadigd komen ze als de oorlog voorbij is, uiteindelijk weer in Lodz terug. Op zoek naar hun geliefden…

Het boek komt wat stroef op gang en, weinig subtiel, moeten extra kwalificaties steeds proberen de slechte intenties van de bezetter te benadrukken. Door de wat ‘uitleggerige’ toon in de roman(!)- terwijl er toch een verklarend commentaar is opgenomen - en de recht toe recht aan- vertelstijl, dacht ik soms een jeugdboek in handen te hebben. Maar misschien is deze roman ook wel geschreven voor de generatie die erg ver afstaat van WOll. Later gaat het verhaal beter lopen en kun je je als lezer, ondanks alles, wat beter in de schier onvoorstelbare situatie van de hoofdpersonen verplaatsen.
Blijft over de vraag: waarom wéér een boek over Woll? Een ècht antwoord heb ik niet gekregen of het moet zijn dat louter uit bewondering voor bijzondere “vrouwelijke solidariteit in onmenselijke omstandigheden”, geïnspireerd door die van de Poolse vroedvrouw Stanislawa Leszezynska, een verhaal gecreëerd is door een auteur die een bijzondere voorkeur schijnt te hebben voor het schrijven van oorlogsromans…..

Margot Mombers, maart'26