Schrikken

‘De dood is altijd hetzelfde, maar ieder mens gaat dood op zijn eigen manier’ De eerste regel van deze roman maakt meteen duidelijk welke kant het opgaat. En is natuurlijk een opvallende verwijzing naar Tolstoj.
De titel verwijst naar J. T. Malone als hij beseft dat de dood nabij is. ‘het onzekere verloop van de maanden - of hoe lang nog - die een schril licht wierpen op de tijd die hem nog restte. Hij was iemand die kijkt op een klok zonder wijzers’. Deze begrippen klok en tijd komen herhaaldelijk terug in het boek.

De andere hoofdpersonages zijn de oude rechter Fox Clane, zijn kleinzoon Jester, en een zwarte jongen van onduidelijke afkomst, Sherman Pew. De levens van deze vier eenzame mannen zijn met elkaar verweven. De zeer conservatieve rechter, vroeger Congreslid, is niet meer van deze tijd zou je zeggen. Ziet zichzelf als een staatsman en bereidt een plan voor om de waarde van het geld van de Confederatie (uit de Burgeroorlog dus!)te herstellen. Zijn kluis ligt er nog vol mee en hij hoopt dan een rijk man te worden! De jonge mensen Jester en Sherman zijn op zoek naar hun identiteit en wat ze met de toekomst aan moeten.

Naast de dood is de rassensegregatie in het zuiden van de VS in de jaren vijftig een belangrijk thema. Het is nog steeds schrikken om te lezen hoe er door mensen zoals de rechter over zwarten gedacht wordt. Zoveel intolerantie, zoveel racisme nog, zoveel overtuiging van zichzelf. ‘Toen ik een keer in New York was, zag ik een neger aan een tafeltje zitten met een blank meisje, daar werd ik echt onpasselijk van - ……..- Ik ben diezelfde dag nog uit New York weggegaan en ben nooit meer in dat verdorven oord teruggeweest’.

Ik vond het een prachtig boek, schitterend geschreven, levensechte personages en mooie dialogen en emoties. Er zit ondanks de trieste thema’s ook best wat humor in. De gesprekken tussen de rechter en Jester zijn serieus en pijnlijk maar toch soms komisch, bijvoorbeeld wanneer Jester zijn grootvader probeert de roze ezels te laten zien op een schilderij. Ook moest ik lachen om Sherman en Jester die indruk op elkaar proberen te maken met gewichtige woorden, waarvan ze zelf de betekenis niet snappen.

Waar hij eerder verzet boodt, verzoent tegen het eind van het boek Malone zich met zijn aanstaande dood. ‘Hij was niet alleen, bood geen weerstand, had geen pijn. Hij dacht de laatste tijd niet eens na over de dood. - …….. - Zijn leven was op een vreemde manier ingekrompen. Je had het bed, het raam, een glas water. De liefde voor zijn vrouw, die langzaam was weggekwijnd, kwam weer terug’.