Kiezen op het scherpst van de snede. Een geschenk met grote gevolgen...

Deze duistere en verontrustende roman speelt zich af in een wereld na een grote crisis waarin dieren oorverdovend afwezig zijn. Ze zijn  uitgeroeid door de mens uit angst voor een virus dat dieren giftig maakte voor menselijke consumptie. Het is stil op straat , het vrijwel afwezig zijn van dieren laat de wereld anders klinken.
Meestal kun je bij gruwelijkheden in boeken denken, o het is fictie, maar hier komt de fictie akelig dichtbij. Misschien omdat het boek je voor voldongen feiten stelt, we stappen in een wereld die al generaties lang een nieuwe werkelijkheid accepteert en daar de ultieme konsekwenties uit heeft getrokken. Zijn de dieren oneetbaar geworden door een virus, dan worden ze uitgeroeid. Wordt het vleeseten toch gemist, dan wordt er niet naar vegetarische alternatieven gezocht, maar wordt er gekozen voor een radikale oplossing die tegelijkertijd  ook andere problemen oplost, overbevolking, een teveel aan vreemdelingen, vluchtelingen.
Hier begint de scheiding tussen "ons soort mensen" en  "de minderwaardige ander" eerst worden ze stiekem opgegeten, in een later stadium wordt dit kannibalisme gelegaliseerd. Deze nieuwe leefstijl leidt uiteindelijk  tot het fokken van "speciaal vlees" van mensen die geen mens genoemd mogen worden, er is een eetbare onderklasse gecreëerd. Dit gaat gepaard met nieuwe wetten en regels,  woorden en gebruiken die in de richting van kannibalisme zouden wijzen zijn taboe verklaard  op straffe van uitsluiting en uiteindelijk de dood in het slachthuis. Er is een extreme scheiding tot stand gebracht tussen wij en zij, wij die eten en zij die gegeten worden.

Agusta Bazterrica versterkt deze tweedeling in het boek door twee  verhalen te vertellen die deze scheiding pijnlijk duidelijk maken. Het persoonlijke verhaal van Marcos Tejo en het verhaal van Marcos Tejo als ultieme professional in de wereld van de Transitie, de nieuwe wereldorde.
Marcos heeft als tweede man de leiding van een hypermoderne mensenslachterij,  een voormalig abattoir dat  na de Transitie is omgebouwd. Marcos is in dit abattoir nog door zijn vader opgeleid en is goed in zijn werk. Hij is een van de laatsten die de situatie nog kent van de tijd voor de Transitie, van een wereld waarin dieren gewoon waren, een wereld waarin je  huisdieren kon hebben, naar dierentuinen kon gaan om wilde dieren te bekijken, maar ook  een wereld met het gebruik  om industriëel dieren te houden om op te eten.
We kruipen in het hoofd van Marcus Tejo en ervaren zijn twijfel over de nieuwe situatie, hij gelooft dat de regering het verhaal van het giftige virus  aangrijpt om de mensen onder kontrole te houden. We leven mee met zijn persoonlijke beslommeringen. Hij doet zijn werk in het mensenslachthuis  heel zakelijk en conscentieus, maar eigenlijk gruwt hij ervan. Zelf eet hij het "speciale vlees" niet, hij ligt 's nachts wakker van zijn werk, hij kan er niet echt aan wennen, voor hem blijven het mensen die geslacht worden. Hij doet het alleen omdat hij anders de kosten van het dure verzorgingshuis van zijn demente vader niet kan betalen.
We volgen Marcos op zijn werk. Op een zakelijke, niet sensationele manier beschrijft Agusta Bazterrica de dagelijkse gang van zaken  op het werk van een hoogegeplaatste persoon in de bedrijfshiërarchie van de mensenslachterij. Hij leidt sollicitanten rond om hen te testen, waarbij alle gruwelijke fasen van het proces van fokkerij tot eindprodukt zichtbaar worden, waarbij hij bij een kandidaat  "het vermoeden krijgt dat deze kandidaat gevaarlijk is. Iemand met zoveel zin om te moorden is iemand die labiel is, iemand die ongeschikt is voor de werktuigelijke, zakelijke handeling van het mensen slachten". Hij bezoekt fokkerijen, slagerijen,  een experimenteel laboratorium, een speciale klant die geselecteerde "hoofden" voor "plezierjachten " afneemt en kan er soms niet onderuit om  bij een goede klant een hapje mee te eten.
Het persoonlijke verhaal van Marcos wordt op een andere toon vertelt, met empathie en mededogen, soms zelfs poëtisch.
Het verhaal van het dodelijke virus is het officiële verhaal, maar volgens Marcos Tejo zijn het " woorden met voldoende gewicht om ons als was te kneden en elke kritische vraag de kop in te drukken " . . In het begin van het boek is hij  in de rouw, hij is depressief, zijn jonge kind is pas gestorven en hij is van zijn vrouw vervreemd, hij woont tijdelijk alleen, zijn vrouw  is bij  haar moeder om haar verdriet te verwerken,  en heel af en toe is er telefonisch kontakt.
Hij heeft ook verdriet om zijn demente vader in het verzorgingshuis, hij dwaalt rond in een verlaten dierentuin en mist de honden die hij vroeger had, soms klinken er "afwezige" geluiden in het boek, een enkele vogel, de verwilderde hondjes in de uitgestorven dierentuin.
Hij denkt aan zijn vrouw Cecilia:
"Cecilias woorden waren een rivier van lichtjes, een wervelende luchtstroom, het leken wel glimmende vuurvliegjes". Hij heeft nachtmerries waarin het dualisme van Marcos ten opzichte van de door hem gewantrouwde nieuwe realiteit en zijn schuldgevoel  heel treffend tot uitdrukking komen.
Maar dan gebeurt er iets dat het leven van Marcos Tejo volkomen op zijn kop zet. Een van zijn leveranciers brengt hem een EZGwijfje, een wijfje van de EersteZuivereGeneratie om thuis te houden en op te eten. Het is een zeer kostbaar geschenk dat hij niet mag en kan weigeren.. het is een konfronterend geschenk met grote gevolgen.

"Schitterend lichaam" vertelt een heftig en indringend verhaal, een verhaal vol met beeldende en gruwelijke details over een wereld waarin het normaal is geworden om te leven met "speciaal vlees", om te spreken over "hoofden" , over wijfjes, over een bul, een wereld waarin stembanden worden doorgesneden omdat "vlees niet spreekt". Om te leven in een wereld waarin je je bovendien niet aan deze praktijken kunt onttrekken.
Een wereld waarin  het leven van Marcos Tejo op scherp gezet wordt door een gruwelijk geschenk. Wat gaat er gebeuren, wat gaat hij doen, komt hij in opstand of past hij zich aan?

"Cadáver exquisito", in het Nederlands vertaald als "Schitterend Lichaam", is de tweede roman van de jonge Argentijnse schrijfster Agusta Bazterrica, zij won hiermee de belangrijke Premio Clarin Novela 2017.
Het is geen aangenaam boek om te lezen, maar dat hoeft ook niet bij een kunstwerk. Het is een boek dat je als lezer in verwarring brengt, dat je vragen laat stellen en laat nadenken over de prioriteiten die wij stellen in onze kapitalistische wereld met zijn enorme belasting voor het milieu.
Zijn wij wel bereid om ons aan te passen, kunnen wij stoppen met de overmatige exploitatie van de aarde en de dieren, kunnen wij  minder gaan vliegen, bescheidener leven en ons onbekende anderen de ruimte laten?

Marianne Delmee 19 januari 2021