Oorlog, geneeskunde en liefde

De wintersoldaat - Daniel Mason.
Lucius is een briljante student medicijnen, maar een ding valt hem tegen, zijn colleges bestaan alleen maar uit luisteren en kijken. Hij wil zelf aan de slag.
Het is 1914. De Eerste Wereldoorlog breekt uit en de strijd aan het Oostfront is hevig. Al snel is er te weinig medisch personeel in de veldhospitalen. Er wordt geworven onder de studenten geneeskunde. Lucius breekt zijn studie af en gaat naar het front. Daar hoopt hij veel te kunnen leren. Al snel blijkt dat hij een veel te rooskleurig beeld heeft van veldhospitalen.
Het noodhospitaaltje in Lemnovice, waar hij zal worden gelegerd, is in een kerkje. Er is van alles niks: een tekort aan medicijnen, röntgenapparatuur, er is geen verband, er zijn geen ontsmettingsmiddelen. Het meest basale ontbreekt. Er is zelfs geen arts, er is een verpleegkundige: zuster Margareta die het hospitaal met strakke hand leidt. Zij voert een complete oorlog tegen De Luis en De Rat. Luizen brengen tyfus over! Nieuwe patiënten worden buiten de ziekenzaal eerst gewassen en ontluisd, hun kleding wordt verbrand en zij krijgen schone gewassen kleding. Voor de rat geldt dat een paar patiënten mogen schieten, naar de vloer, naar de ratten.
.”… ratten komen als paddenstoelen na de regen, overal …” (p.72)
De medische zorg tegen gangreen, bevroren of verbrijzelde ledematen, is radicaal: amputeren. Dat doet zuster Margareta ook! Van wie heeft ze dat geleerd?
“… van God, Pan dokter. En heeft God alleen uw handen aangestuurd?
Via dit stel handen heeft Hij gewerkt… God heeft ons ook morfine en ether gegeven…” (p.71)
Op een dag wordt er in een kruiwagen een man binnen gebracht: de wintersoldaat. Hij ligt opgekruld, communiceert niet, schrikt van elke aanraking, is sterk vermagerd. Zij ontdekken zijn naam: József Horváth. Ze vinden een pak papier onder zijn kleding om de kou te weren Maar deze papieren zijn tekeningen… van die Wintersoldaat.
De psychiatrische aandoening waar hij aan lijdt, wordt later ‘shellshock’ genoemd, Nervenshock, oorlogsneurose. Experimenteel krijgen ze elektroshocks toegediend. Lucius en Margareta denken daar anders over. Met veel geduld en liefde voert Margareta hem in het begin, terwijl ze hem geruststellend toespreekt. Zij ontdekken dat goede zorg, rust, werktherapie (tekenen!) en veel praten betere resultaten opleveren. Daarbij vindt Lucius nog veronal! Dat ontspant Horváth.
Lucius ervaart het als zijn eigen wetenschappelijk experiment, hij is er zozeer bij Horváth betrokken dat hij weigert hem weer mee te geven aan de rekruteringgroep die ‘herstelde soldaten’ kwam ophalen. Hun commandant is een zeer wrede man… Hij mag niet mee? … dan deserteert hij, dus “anbinden..”
Een gruwelijke straf, hat naakt vastbinden aan een boom…in de bitter koude winterdag… meestal tot de dood volgt. Horváth kan net voor de totale bevriezing worden losgemaakt en hij geneest fysiek. Maar mentaal?
Lucius ervaart het als zijn schuld dat Horváth dit moet ondergaan.
Lucius raakt steeds meer onder de indruk van Margareta. Hij wordt verliefd op haar, en zij? Waar komt zij vandaan, is zij echt non, wie is zij?
Het oorlogsfront trekt op naar Lemnovice. Iedereen wordt geëvacueerd. Lucius gaat terug naar Wenen. Hij verliest de mensen uit Lemnovice uit het oog… ook Margareta.
Binnen dit oorlogsverhaal is een prachtig liefdesverhaal verweven.
Mason beschrijft de omgeving, de personen, het jaargetijde zo beeldend, dat het je weinig moeite kost om je de bittere kou van de winter voor te stellen. Een hard meedogenloos jaargetijde, geen medicatie, geen warmte, minimaal voedsel. En dan de ‘plagen’ van de luizen en de ratten.
De amputaties, de gruwelijke verwondingen worden beschreven… het lijden van de mannen.
Masons stijl is beeldend, je ziet en voelt met de personages mee
De vlot leesbare taal, prachtige beeldende beschrijvingen trekken je door de hele roman heen. Tot op het eind blijf je in spanning over de afloop.