Een parel Zuid Amerikaanse vertelcultuur.

Erfgoed - Miguel Bonnefoy
Motto:
”… wie zich zijn verleden niet kan herinneren is gedoemd het te herhalen…”
Miguel Bonnefoy ontleent dit boek aan zijn eigen familiegeschiedenis. Ook zij vertrokken van Frankrijk naar Chili maar vergaten hun Franse roots nooit. Van de exil-Fransen vertrokken de zonen en dochters naar het front in Frankrijk tijdens de eerste en tweede wereld oorlog. In deze roman is Ilario Da een aanhanger van Allende. De vader van Miguel heeft voor dit personage model gestaan, inclusief zijn ervaringen in de martelkamers met de helse praktijken. In dit boek is het wat ‘geminderd’.
In de roman ziet de vader van Lazare Lons-le-Saunier zijn Franse wijngaard aan druifluis ten onder gaan. Hij vertrekt naar Californië en gaat ‘per ongeluk’ in Valparaíso, Chili van boord. Daar wordt hij voor de tweede keer ‘geboren. Nu als Lonsonier, zijn naam is te moeilijk voor de spaans sprekende Chilenen. Hij integreert heel snel.
“… hij liet de R rollen als stenen in een rivier… alsof hij in de streek was geboren…”(p.12)
Hij vindt werk en klimt binnen korte tijd op tot een gewiekste zakenman.
Zijn drie zoons voelen zich verbonden met Frankrijk, ondanks het feit dat ze er nooit zijn geweest:
“… Frankrijk… een hersenschim… een uit verhalen opgetrokken bouwwerk …. Het was nooit bij hen opgekomen dat het echt bestond…”(p.20)
Maar in oktober 1941, de eerste wereldoorlog, besluiten ze zich ‘samen’ bij de Franse ambassade aan te melden.
De waanzin van de oorlog wordt geschetst in het gebruik van de waterput. De strijdende partijen komen een staakt-het-vuren overeen om elk het noodzakelijke water te kunnen putten. Daar ontmoet Lazare zijn vroegere buurjongen Helmut Drichmann. Waarom sterft Helmut? en waarom wordt Lazare zwaar gewond met anderhalve long van het strijdveld gedragen?
Zijn beide broers sneuvelen, maar Lazare keert (getraumatiseerd) in december 1918 terug naar Valparaíso. Zijn moeder Delphine wacht hem op, ouder, brozer
“…ze dwaalde over de hoogvlakte van de seniliteit… door de chaos van wat ze wel en niet hoopte… door de plooien van haar lege uren…”(p.33)
Lazare is nog zwaar gewond. De Mapuche genezer, sjamaan Aukan behandelt hem met kruiden, een (op het oog) bizarre handelswijze. Het resultaat is dat Lazare wel weer in de benen komt. Hij wil er nu alléén op uit: “Ik ben met de toekomst mee!” (p. 40). Hij houdt zich in leven met wat hij vindt o.a. in verlaten moestuinen. Hij draagt een jas van vossenbont, midden op de verlaten vlakte, in een eenzaam gebied wordt hij gegrepen door een Andesbuizerd… de buizerd van Thérèse! Zo leert hij haar kennen. Lazare en Thérèse trouwen.
Dochter Margot wordt geboren.
In de hoofdstukken lezen we steeds over de personages die zijdelings of zeer intens met elkaar te maken hebben. Je moet de relaties goed in de gaten houden omdat ze als een ingewikkelde stamboom door elkaar heen gevlochten zijn. Niet alleen de personages worden geschetst in hun onderlinge verhoudingen, ook in hun tijd, in wat er op dat moment binnen de geschiedenis speelt of wat zich er zal gaan afspelen, nationaal of internationaal.
Minieme vingerwijzingen duiden de lezer op wat er zal gaan gebeuren.
Margot wil zelf een vliegtuig bouwen en krijgt hulp van Ilario. Ze bouwen hun vliegtuig in de tuin. Margot wordt een vliegenierster, zij krijgt een opleiding bij de luchtmacht. Net als Ilario.
“… Margot ging de vliegerij in, zoals men vroeger het klooster in ging om een roeping te volgen en te sterven…”(p.73)
De geschiedenis herhaalt zich. Margot en Ilario willen meestrijden in de tweede wereldoorlog om de vrijheid te heroveren. Ze vertrekken naar Engeland, ze slaan het protest van Lazare in de wind. Daar ronden ze hun vliegopleiding af. Ze zijn in de lucht perfect op elkaar ingespeeld. Bij een luchtaanval redt Ilario Margot, ten koste van zijn eigen leven.
De mysterieuze vertelwijze van de Zuid Amerikaanse literatuur is zeker in dit boek aanwezig. Mysterieus... magisch… Doden zijn voor iedereen zichtbaar en maken deel uit van het leven. Helmut Drichmann is al dertig jaar dood en komt nu bij Lazare zijn dood aankondigen. Hij gaat deel uitmaken van de Lonsonier familie en vertelt Lazare dag en uur van sterven, deze vertelt het niemand. Een prachtig, ontroerend afscheid van Thérèse volgt, zij vieren de herfst van hun liefde…. Een ontroerende liefdevolle beschrijving. (p.130)
Voor Margot lijkt het alsof deze dode soldaat haar vader heeft dood gemaakt… en haar zwanger gemaakt! Zwanger van een dode… spiritueel? Mysterieus? Haar zoon Ilario Da wordt geboren, de naamgeving een eerbetoon aan Ilario. Deze Ilario Da wordt later lid van de MIR, een linkse Marxistische organisatie.
Boonefoy’s vader was destijds ook lid van de MIR en is opgesloten geweest in de berucht Villa Grimaldi. De verschrikkingen van de dictatuur worden geschetst als eindbeeld van deze, zo nu en dan magisch realistische roman.
De vooruitwijzingen gaan diverse keren naar deze dictatuur.
“… het land wordt een land van arrestaties, standrechtelijke executies en schijnprocessen…”(p.156)
“… Ilario Da stortte zich in het verzet, martelingen, gevangenisstraffen, ballingschap lagen op de loer…”(p.158)

Ilario Da overleeft de martelkamers:
“… hij was het spook van de dictatuur, de onbehouwen huiveringwekkende gruwelijke metafoor van een lamgeslagen volk…”(p.197)
Een kamikaze vlucht brengt Margot en haar zoon Ilario Da naar een vrij land, via Buenos Aires naar Frankrijk.
Margot verzucht:” Wij houden van ons erfgoed alleen as over….”(p.170)
Een magistrale roman, vlot verteld, door de vooruitwijzingen blijf je nieuwsgierig en geboeid. De beeldende omschrijvingen van personen, cultuur, sfeer trekken je het verhaal in. Het laat je niet los.. Het tikkeltje magisch realisme maakt het fenomenaal.
Een schrijver om meer van te lezen en goed in de gaten te houden!
5 sterren