Een en al saudade

De kans is niet onbestaande dat de titel van de recensie de wenkbrauwen doet fronsen, want wat is in hemelsnaam saudade? Het woord is zo bijzonder dat het zelfs een eigen Wikipediapagina heeft. En het heeft nu ook Over de Taag.

Psychiater Ernest Bas verloor een paar maanden geleden zijn vrouw Clarissa aan kanker. Maar het zat ook al even niet goed meer in haar hoofd. Het zit Ernest hoog dat hij niet gezien had dat ze psychisch aftakelde. Clarissa’s half Portugese halfzus Isaura had het wel in de gaten gehad en Ernest voelt zich daar schuldig om. Om over de dood van zijn vrouw heen te raken, en ook om in het reine te komen met dat schuldgevoel, besluit hij een tijdje naar Lissabon te trekken, waar Isaura woont. Hij hoopt dat hun familieband hem kan helpen. In Lissabon voelt hij zich naar Isaura toegroeien, maar wordt hij ook geconfronteerd met de getroebleerde relatie met zijn broer waarmee hij al 40 jaar geen contact meer heeft. Ook dat heeft hij niet verwerkt, ontdekt hij nu. De oorzaak van de breuk zoals hij die in zijn hoofd zitten heeft, klopt misschien niet en vraagt van hem dat hij een en ander uit zijn verleden herziet.

Hans Dekkers (1954) schrijft al meer dan twintig jaar romans en dichtbundels. Men mag logischerwijze veronderstellen dat dichters anders naar woorden kijken dan romanschrijvers. Een romanschrijver wil er doorgaans een sluitend verhaal mee bouwen, een dichter zoekt woorden die bij elkaar passen, elkaar versterken, elkaar mooier maken. Wie beide disciplines probeert te bemeesteren, valt wellicht ten prooi aan kruisbestuiving. En dan eindig je bij boeken zoals Over de Taag, die een sluitend verhaal op alternatieve wijze brengen: mooie, sluitende proza, met gesprekken die net ietsje dieper gaan en net ietsje filosofischer zijn, waarin al eens een Duits woord valt om een gemoedstoestand te verhelderen, waarin af en toe eventjes met taal geëxperimenteerd wordt, en waarin ongebruikelijke, zelfs onvertaalbare leenwoorden helpen zeggen wat men bedoelt. Zoals saudade, dus.

Vergeet die aap op de cover. Dat is Ihoho, een gorilla uit de dierentuin waar Clarissa door gefascineerd was, maar die in het boek amper voorkomt. Dit boek heeft niets met apen te maken, maar wel alles met verwerking in al zijn facetten. Herinneringen aan Clarissa overspoelen Ernest en plukken hem regelmatig uit het heden. Hij wordt dan teruggeworpen naar vroeger, soms een klein beetje vroeger, soms heel veel vroeger. De hele periode tussen Ernests kindertijd en Clarissa’s overlijden komt aan bod. Niet chronologisch, maar sterk beïnvloed door de dingen die hij na haar dood meemaakt, en door Isaura, die hem vaak lijkt te lezen als een open boek en zijn gedragingen stuurt, zelfs als ze afwezig is. Zij helpt hem om de dingen uit zijn verleden in perspectief te brengen, om zo de weg voor een nieuwe start te plaveien.

Isaura over de Nederlandse dichter Jan Slauerhoff:
"Ik denk dat hij jullie meest Portugese schrijver is. Zijn werk is een en al saudade."

Isaura schrijft sciencefiction. Dat brengt de auteur ertoe om een van haar verhalen te publiceren in het boek. Een kortverhaal dat zich afspeelt in 2268 en 2269. Eerlijk is eerlijk: de sciencefiction is slecht. Een paar andere kleine hoofdstukken leiden nergens naartoe en doen het boek geen goed. Ze tonen momenten waarop Ernest het even niet meer weet en psychisch een kortstondige duik neemt, of waarop herinneringen hem overspoelen en verwarren. Ze staan er dus met reden, maar trekken niet aan. Gelukkig zijn die dipjes zo weer voorbij. Op alle andere momenten is Ernest een interessant persoon om te volgen. Zijn zoektocht naar nieuw geluk en naar aanvaarding van alles wat hij onverwerkt heeft laten liggen, is boeiend opgebouwd en lezenswaardig. Ernest praat niet alleen met mensen over saudade, hij beleeft hem ook volop. Dit boek is een en al saudade.