Bizar en geniaal ‘out of the box’ bevrijdend mind-experiment

Alan Watts zou niet misstaan als Hagenees in zijn taalgebruik. Hij zegt nogal onbesmukt maar wel retorisch hoe hij tegen gevoelige zaken aankijkt. Watts baseert zich niet op zijn overtuigingskracht wel op kennis van de Vedanta en de nieuwste inzichten van de natuurwetenschap. Grappig genoeg kwam dit boekje (weinig pagina’s waarin veel gezegd wordt) uit in 1966. Nu 56 jaar geleden en de harde realiteit van nu doet je beseffen dat hij wel bovenop de juiste, ware en schone (= filosofische) weg zat. Verleden tijd voor Watts, want ondertussen leeft hij namelijk niet meer. Wij allen zitten in wezen er eveneens bovenop en diep in. Ware het niet dat we daar door een taboe geen zicht op hebben. De mens is en blijft in al zijn verschijningsvormen ‘doublebind’ door de duale werking van relativiteit op aarde. Kies je voor de ene vorm dan wordt het tegenovergestelde verstopt in de leegte tussen de punten en golven die je als mens in de wereld maakt.

De leefwereld is afgescheiden van de beleveniswereld bedolven onder het grootste taboe dat nog altijd van generatie op generatie doorgegeven wordt, is Watts’ boodschap. De Vedanta zegt dat er maar één alles en niets omvattend universum is, enkel ‘God’ (hoe je ‘Het’ ook wilt noemen). Alan Watts zegt ter onthulling van het taboe, dat ‘God’ zich verstopt heeft in alle vormen. Ken U Zelve is vooral vindbaar in alle vormen en niet zozeer meetbaar. De materiële wereld bestaat uit singulaire en/of hiërarchische tegenovergestelde vormen waar de geest verhalen in ziet en haar leven aan vormgeeft. De meervoudige onvindbare zoekplaats van ‘God’ is in essentie verpakt.

Op ‘wie we zijn’ is door de tijd heen een zwaar embargo gezet en gegijzeld in één van de twee kenbare polen bepaald door autoriteitsfiguren (zoals ooit en voor iedereen bijvoorbeeld ouders vol taboe bewustzijn). Interessant idee wat tot serieus nadenken zet over het terugbrengen van het idee van Zelf die verstopt zit in een allesomvattend onvindbaar ‘ik’. Ik die ‘God’ is en ‘speelt’ dat hij “de oceaan is die golft, en het heelal die ‘menst’”. Alan Watts schreef dit boek ook om te voorkomen dat toekomstige generaties opgezadeld worden met dit taboe en de waan van alle dag. Zo we niet belichamen, dan ‘na ons de zondvloed’:

“Onze stelling is kort samengevat dat de overheersende opvatting ten aanzien van jezelf als een afzonderlijk ego opgesloten in een zak van huid, een hallucinatie is die noch met de Westerse wetenschap te rijmen valt, noch met de filosofie van de religies van het Oosten - vooral niet met de kern daarvan, de Vedanta filosofie van het Hindoeïsme. Deze hallucinatie vormt ook de oorzaak van het verkeerd gebruik van technologie voor het gewelddadig bedwingen van ons natuurlijk milieu, met als gevolg de uiteindelijke vernietiging daarvan.”

Verwonderlijk dat we opgezadeld zijn met zo’n hypnotiserende hallucinatie. Wie wil er nu niet als een ‘God’ van moment tot moment genieten? Wat een geboorterecht! Door deze illusie (ludere is Latijns voor spelen, doen alsof) niet te doorzien, zelfs in ontkenning te laten bewaken door een wereldwijd netwerk aan taboes van vroegs af aan als een estafettestokje van generatie op generatie doorgegeven - creëren wij een universum vol ontmoedigende conflicten en met meerdere en mindere goden die elkaar tot op het bot als de tegenovergestelde blijven bestrijden.

Hoe komt het dat we in dit zwijgend meegaan met de wil van een dominante groep zijn beland? Alan Watts ontmantelt het taboe aan de hand van de Vedanta als gulden middenweg met beeldvorming gegenereerd door de Oosterse en Westerse wetenschap. Er is een gewaarwording van continuïteit (Gestallt) dankzij geheugen die de ‘ik’ als zintuiglijke invoer doorlopend interpreteert en beantwoordt. Een continuïteit van Zijn, connecting the dots, die in werkelijkheid niet bestaat. Als zodanig beschouwen we de wereld zelf van moment tot moment, tot moment in alle eeuwigheid ongeacht de tijdelijke en eindige staat van het waargenomene en de gebeurtenis.

Ik vind het leuk in de communicatie om mensen de bal toe te spelen naar het tegenovergestelde dat ze beweren als ze vastzitten in hun overtuigingen. Om te weten te komen hoe ze werkelijk ‘verstopt’ zitten achter hun verhaal en over de wereld nadenken. Maar Alan Watts spant de kroon. Net zolang schudt hij de kaarten met feiten erop totdat er een heel ander scheppingsverhaal uitrolt dan dat dit ons met de paplepel (of harde hand) ingegoten werd.

Ongelooflijk hoe zo’n oud boek nog zo actueel en raak kan zijn! Vaak vergat ik dat het al bijna zestig jaar geleden is uitgebracht, en dat de schrijver al langer geleden overleden is, zo luid en duidelijk komt zijn boodschap over.
Alan Watts houdt ons de lachspiegel voor waaraan we gewend zijn ons leven aan te spiegelen en dat als overtuiging of geloof weer aan de toekomst als waarheid doorgeven. Wat heeft deze man een communicatie kracht gehad om zo op ontwapende wijze de wijsheid van Vedanta over te brengen. Juist in deze tijd van leven waar we tegen veel crises aanlopen, ontdek je ons Zelf, veelvuldig karikaturaal geschetst, in Alan Watts ‘handboek bij het mysterie van het bestaan’ en Zelfs de praktisch filosofische Weg er naar toe.

“Er is een derde respons mogelijk. Geen retraite, geen rentmeesterschap volgens de hypothese van een toekomstige beloning, maar de meest volledige samenwerking met de wereld als harmonisch systeem van ingeperkte conflicten, gebaseerd op het besef dat het enige echte ‘ik’ het hele eindeloze proces is. Dit besef is al in ons aanwezig in die zin dat onze lichamen het weten, evenals onze botten en zenuwen en zintuiglijke organen. We weten het alleen niet in die zin dat de smalle straal van bewuste aandacht werd geleerd het te negeren, en dit zo grondig werd geleerd dat we wel een echte fake werden.”