Eindelijk vrij.

Door de rabbijn van Satu Mare (Hongaars voor “Sint-Maria) een stad op de grens van Hongarije en Roemenië werd een chassidische sekte gesticht. Satmar is naar schatting een van de grootste chassidische bewegingen in de wereld, met een geschat aantal van 100.000 aanhangers. Veel daarvan hebben zich in de Verenigde Naties van Amerika gevestigd. Opvallend is dat zij niets van het huidige Israël moeten hebben.

ONORTHODOX (2018) geschreven door DEBORAH FELDMAN, betreft haar autobiografie en verdient veel respect.
In Williamburg (Brooklyn) stichtte de Satmarrebbe een kehilo, een chassidische Satmargemeenschap waar de auteur opgroeide. Onorthodox werd door haar gepubliceerd toen zij vijfentwintig jaar was.

Met bewondering voor de auteur heb ik met verbijstering gelezen over het beklemmende leven dat de auteur in de chassidische cultuur van een Joodse gemeenschap heeft moeten doorstaan. Van een vrouw werd immers verwacht dat zij volgzaam, uitdrukkingloos en bescheiden was. Volgens de auteur hebben vrouwen in die gemeenschap niets in te brengen.

Na veel wikken en wegen lukt het haar om zich vanuit die gemeenschap los te maken. Zij neemt zich voor nooit meer die ongemakkelijke vrouw te zijn, de vrouw met de pruik, de rok en die pijnlijke zelfbewuste houding.

Het schrijven van deze autobiografie, werd de auteur niet in dank afgenomen. Dat blijkt wel tijdens het lezen van het epiloog. Zij werd zelfs in één chassidisch opiniestuk vergeleken met Joseph Goebbels.