Verwarrende mozaïek van feiten, wetenschap en culturele referenties

Wie de Nocilla-trilogie van Agustín Fernández Mallo aanvat, begint aan een bijzonder avontuur. Het boek dat gepubliceerd werd tussen 2006 en 2009, luidde het begin in van een nieuwe generatie Spaanstalige schrijvers, de Nocilla-generatie. Het boek werd recent in het Nederlands vertaald door Adri Boon voor uitgeverij Koppernik.

De trilogie bestaat uit de delen Dream, Experience en Lab. Hoewel de drie delen wel degelijk één boek vormen, is de stijl toch opmerkelijk anders in elk deel. In deel een zijn vele mensen op weg. Hun universum is dromerig: er staat een eenzame boom in de woestijn, behangen met schoenen die in de wind wiegen, micronaties bestaan op het niemandsland tussen andere naties, … Verschillende thema’s zoals de boom en de horizon komen regelmatig terug, ook in deel twee. Dat Fernández Mallo een gediplomeerd fysicus is, blijkt duidelijk uit het boek want de vele verhaallijnen worden afgewisseld met allerlei wetenschappelijke exposés, wat ook in deel twee het geval is.

In deel twee vinden we een paar elementen terug die naar deel een verwijzen, maar de meerderheid van de verhalen is nieuw. Een onbewoond mens-erger-je-niet paleis, voorbeelden van knappe moderne staaltjes architectuur, een man die eten bereidt op de motorkap van auto’s, …

Deel drie begint taai. Het vraagt een ijverige doorzetter om de openingszin van bijna 70 pagina’s te doorworstelen. Dit boekdeel doet zijn naam ‘Lab’ eer aan. Nog meer dan in de voorgaande delen experimenteert de auteur met vorm en inhoud. De lange openingszin is een monologue intérieur die een trapladder van zinnen in zinnen blijkt te zijn waarin A vertelt hoe hij een boek van B inleidt met anekdote C die hij vergelijkt met D, … Er wordt gekozen voor veelvuldige herhalingen naar een bar die op een andere bar lijkt. Hoewel dit oorspronkelijk stilistisch mooi is, wekt het overmatige gebruik van deze herhalingen na een tijdje ergernis op. Vervolgens volgt er behalve enkele terugverwijzingen naar verhalen uit deel twee vooral een surrealistisch avontuur dat naarmate het vordert, steeds bevreemdender wordt. Eindigen doet de schrijver met een deeltje in stripvorm.

De culturele referenties zijn legio. Zo worden er in deel een bij een meisje drie tenen geamputeerd omwille van bevriezing. De schrijver vergelijkt dit prompt met de geisha’s in Japan én de rijke dames op New Yorks 5th Avenue die tenen amputeren om de spitse Manolo Blahnik pumps te kunnen dragen. Elders wordt iets vergeleken met Heraclitus, Einstein én the A-Team. Ook de schrijvers Cortázar, Calvino en Vila-Matas passeren frequent de revue.

De taal en beelden zijn bij momenten knap. Zo neemt Sokolov geluid op met een microfoon. Die zuigt het geluid op zoals een suikerklontje de koffie. Elders verschijnt een man die alle pakken cornflakes opeet met de vervaldatum van de verjaardag van zijn ex …

‘Elke keer als ik op de cornflakes kauwde vermaalde ik een liefkozing, een gebaar, een daad van agressie: alle dingen die vroeger de band tussen ons sterker hadden gemaakt.’

De trilogie blijkt een verwarrende ervaring en vergt een behoorlijke inspanning van de lezer. Af en toe begrijp je puzzelstukjes, maar er zijn er zo veel dat het eerder voelt alsof iemand puzzelstukjes uit verschillende puzzels door elkaar gegooid heeft of als een mozaïek. Wie echter hoopt dat hij op het einde met een terugblik vanop afstand plots het grote plaatje van deze mozaïek zal vatten, komt bedrogen uit. Hoewel het boek bijzonder is en zeer veelzijdig, zal het daardoor voor velen helaas een ontgoocheling zijn. De opzet lijkt te groot en te verwarrend, de veelheid aan elementen te gezocht en bij momenten geforceerd. De schrijver lijkt bewust te kiezen voor zeer hoogstaand literair en intellectueel en zal daarmee een deel van de lezers afschrikken en wegjagen. Misschien had een iets lagere instapdrempel het lezersbereik van dit boek vergroot. Nu is het vooral een boek waar je verrukt van zal zijn of dat je zal haten.