De vuile havenstrijd tussen Antwerpen en Zeebrugge in de jaren '70 van de vorige eeuw

De plot zit meesterlijk in mekaar. Een jonge en arrogante nietsnut uit het quasi-culturele ons-kent-ons wereldje belandt op straat. Via allerlei perikelen zonder verantwoordelijkheidsgevoel en waarbij hij vooral zijn pik achterna loopt bereikt hij toch een volgende fase in zijn carrière: een vast stek als onderzoeksjournalist bij een weekblad.

Het geheel verloopt chronologisch en kent eigenlijk twee volledig met elkaar verweven verhaallijnen.
Enerzijds de belevenissen van Sam, zuipschuit & barman, vrouwenloper en onderzoeksjournalist.
Anderzijds de (politieke) strijd om het voortbestaan en de hegemonie tussen de havens van Antwerpen en Zeebrugge.
Er zijn enkele verwijzingen naar het verleden maar het geheel speelt in een relatief korte periode, weliswaar een dikke 50 jaar geleden. Het is losjes gebaseerd op echte (en vuile politieke) feiten uit die jaren, de namen van de meeste betrokkenen zijn gewijzigd maar ze zijn perfekt herkenbaar door hun achtergrond en daden.

Het is een beetje een biografie over een deel van het leven van Paul De Wit zelf, tegen een waargebeurde achtergrond van de vuile (politieke) oorlog tussen de havens van Antwerpen en Zeebrugge. Maar dan wel geromtiseerd en met als leidraad het professionele en amoureuze leven van Sam, barman & journalist. Als geheel perfekt origineel dus.

Heel onverwacht zijn de opeenvolgende gebeurtenissen niet doordat het gebaseerd is op historische feiten, iedereen kan die gewoon nalezen in de pers van toen. De personages achter de verhaallijn en dan Sam en o.a. BenKarel zorgen wel op kleinere schaal voor allerlei onverwachte (vaak dronken) plotwendingen binnen het grotere geheel. Zo is er de chemische castratie van de pedofiele vader van Iris.
Het ‘kak’-incident met de trams en het fake-optreden van een lid van The Kinks.

Op de achterflap wordt verwezen naar de tijdsperiode waarin dit zich afspeelt en hoe Paul De Wit daar ook een eigen plaats in had. De karakters, vaak historisch echt bestaande personen, worden levensecht maar wel plat en volks beschreven zoals ze over de tong gaan en gingen aan de toog, liefst met een flinke pint uit. Veel moois is dat niet (behalve misschien de seksistische manier van kijken naar de vrouwen) maar wel eerlijk en binnen de context doet dat niets af aan de appreciatie van hun waarde. Zie het gezegde “Het is een klootzak maar wél ene van ons (dus pas maar op)”.
De karakters worden meteen met al hun gebreken met al hun kleinste kantjes getoond. Van ontwikkeling is verder weinig sprake, behalve dan misschien bij Sam zelf (die wel degelijk evolueert) en de twee vrouwen in zijn leven die misschien niet zozeer evolueren alswel in de loop van het boek toch verborgen kantjes tonen.
Hiermee bedoel ik niet dat de schrijver de karakters enkel oppervlakkig tekent, integendeel de volledige psychologische diepgang is vanaf de eerste kennismaking duidelijk, er valt verder niets meer te ontdekken.

Ik liep zelf in Antwerpen rond tijdens de periode die in het boek beschreven wordt. Zowel de (historisch echte) karakters die ik kende omdat ze dagelijks de voorpagina’s in de kranten (De Gazet en Le Matin, waar mijn vader zaliger voor gewerkt heeft) zijn echt. Alsook letterlijk alle straten, pleinen, gebouwen en bedrijven maar ook de cafés, restaurants en amusementsgelegenheden zijn de plaatsen waar ik ook dagelijks (voorbij) kwam omdat ik daar woonde. De sfeer is perfekt getroffen en volledig zoals ik me herinner. Behalve dat ik niet tot de groep intimi behoorde die het vaste achtergrondpubliek vormt in het verhaal, en waartoe Paul De Wit zelf behoorde. Ik kende ze wel, maar behoorde tot een andere groep, men kende elkaar wel maar de groepen mengden zich niet. Toch is dit een historisch werk over mijn jeugd van 40 jaar geleden dat ik zal koesteren voor zijn nostalgische waarde, Paul De Wit heeft het zoveel beter verwoord dan ik zelf zou kunnen.

Voor wie een beetje de geschiedenis van de haven van Antwerpen en/of die van Zeebrugge gevolgd heeft, en liefst ook nog op de hoogte is van de vuile achterkamertjespolitiek van de Belgische politici is dit geen spannend boek. Het element van spanning, welke haven de strijd zal winnen, is een non-event doordat de geschiedenis al lang heeft uitgewezen dat Antwerpen de grote winnaar was. Sappig detail: in april 2022 werd de samenwerking van de havens beklonken onder de naam Port of Antwerp-Bruges. De volgende geplande maar politiek nog altijd moeilijke stap is om ook Rotterdam toe te voegen, kwestie van een vuist te maken tegen de Chinese concurrentie.
Bij de eerder fictieve verhaallijn van Sam (nu ja, fictief?) is er wel wat spanning maar niet van het niveau dat je verwacht in een thriller.
Er wordt trouwens nergens op het boek over thriller gesproken, integendeel het is een "spannende roman vol humor en met veel couleur locale”. En dat kenmerkt perfekt waar het in dit boek over gaat.

De schrijver laat zijn pen spreken vanuit zijn (Antwerpse) hart en zijn eigen belevenissen aan de toog een generatie geleden.
Daar dat perfekt gelijk loopt met mijn eigen situatie vind ik persoonlijk dat dan ook erg beelden, vaak nostalgisch en perfekt bij het verhaal en de personages passend. Het is geen plat dialect maar wel Nederlands zoals dat, ook vandaag nog, door de cultureel meer ontwikkelde Antwerpenaar gesproken wordt tussen gelijkgezinden, zonder over te schakelen naar het perfekte ABN of nog erger, het namaak-Hollands.
Het is duidelijk dat de schrijver – zoals ook in zijn korte biografie vermeld staat – de politiek en het politieke bedrijf, ook in verband met de haven, dat inherent met mekaar vervewen was en blijft, van binnenuit heeft leren kennen. Hij weet waarover hij schrijft, en heeft de schrijfstijl van de culturele bobo’s waar hij ooit deel van uit maakte (misschien nu nog wel, al zijn ze uiteraard een uitstervend ras).
Dit is een geweldig boek, ik kan me niet voorstellen dat het met een andere schrijfstijl ook zo lezenswaardig zou zijn.

Het mag dan geen thriller zijn, het komt gedeeltijke overeen met mijn eigen twintiger-jaren en dat maakt het natuurlijk super (nostalgisch) leesbaar. Al die namen van straten en pleinen waar ik ook nu nog wekelijks voorbij kom en de verwijzingen naar wat ondertussen verdwenen is maar toch o zo belangrijk was – fantastisch en erg ontroerend. Ik heb er echt van genoten.