Emancipatie van zwarte vrouwen in vuistdikke roman

Het is even doorzetten als je dit boek wilt gaan lezen en ook na lezing vind ik het onnodig dik. Tegelijkertijd bevat het veel indrukwekkende delen die uiteindelijk toch een positieve leeservaring opleveren.
W.E.B. du Bois uit de titel is een denker en mensenrechtenactivist die belangrijk is geweest voor de emancipatie van de zwarte gemeenschap in de VS. Citaten uit zijn werk vormen de inleiding van de verschillende delen in dit boek. Liefdesliederen zijn die citaten niet, althans niet in de gebruikelijke betekenis, maar meer visies op hoe de zwarte gemeenschap ervoor staat en hoe het verder moet. Onderwijs is een belangrijke pijler om de emancipatie te bevorderen en scholen en universiteiten spelen een belangrijke rol in dit boek dat een familiegeschiedenis van verschillende generaties weergeeft. De familie is verbonden door een plaats, een oude plantage in het fictieve stadje Chicasetta in Georgia en door een school, Routledge College.
Die verbondenheid met de grond en met een locatie vond ik een mooi thema in dit boek. Op zo’n plantage is heel veel leed gebeurd maar hebben mensen ook geprobeerd een leven op te bouwen, elkaar te helpen en te troosten. Daar zijn kinderen geboren en mensen gestorven. Veel zwarten zijn in de loop der eeuwen weggetrokken uit het zuiden vanwege de onderdrukking en discriminatie maar deze familie is grotendeels gebleven. De grootmoeder van moederskant van de hoofdpersoon woont haar hele leven in hetzelfde huis en is het hele boek door bezig met tomaten ontvellen, en vormt zo een stabiel element in het roerige leven van de volgende generaties.
Het verhaal draait om een familie met drie dochters waarvan de jongste dochter Ailey Pearl haar verhaal in de ik-persoon vertelt. Maar we komen ook veel te weten over de vorige generaties, eerst in de verschillende delen en daarna nog eens (dus dat kon korter) door het onderzoek dat Ailey Pearl gaat doen naar haar familiegeschiedenis. In de verschillende generaties zijn de invloeden van de kolonisatie van de VS merkbaar: voorouders zijn inheemse Creek-indianen, zwarte tot slaaf gemaakten en witte kolonisatoren. Geen enkele familielijn in de VS is raszuiver, wil de schrijver laten zien aan de hand van dit voorbeeld. Ook etnische groepen die je haat en verwenst, kunnen in je eigen familie voorkomen.
Een ander groot thema in dit boek is dan ook de kleur van je huid, beter de lichtheid ervan. Veel zwarte personages zijn geobsedeerd hoe zichtbaar het is dat ze zwart zijn. Zo is de grootmoeder van vaders kant niet blij als haar zoon thuiskomt met een vrouw die veel donkerder is dan hijzelf waardoor de kleinkinderen niet lichter maar juist donkerder zullen zijn. Die obsessie met kleur heeft vergaande gevolgen voor de kleindochters die in hun jeugd door hun grootvader misbruikt worden.
De levensverhalen van de oudste dochter Lydia en de jongste dochter Ailey Pearl krijgen alle ruimte in het boek en daarom is het des te opvallend dat we het verhaal van de middelste dochter Coco moeten missen. Waarom niet drie alternatieven uitgewerkt na een jeugd met een traumatisch geheim? Lydia de oudste komt het trauma niet te boven en raakt verslaafd aan crack. Heel beeldend beschreven trouwens hoe zo’n verslaving werkt. Ailey Pearl heeft tijd nodig om haar draai te vinden maar wordt gelukkig in de wetenschap. En van Coco lezen we alleen dat ze arts wordt en een lesbische relatie heeft.
Een mooie rol is weggelegd voor oom Root, die in het boek 100 wordt en dus de 20e eeuw en het begin van de 21e kan overzien als het gaat om de emancipatie van de zwarte gemeenschap. Zelf is hij docent en hoogleraar geweest en heeft bijgedragen aan het feit dat steeds meer zwarte kinderen (jongens en meisjes) naar school kunnen en kunnen studeren. Zijn achternichtje Ailey Pearl is het levend bewijs van de voortuitgang als eerste zwarte vrouwelijke promovendus aan haar faculteit.
Dat brengt me op een laatste thema van dit boek, de emancipatie van vrouwen en de vrouwelijke solidariteit. In het nawoord afficheert de schrijfster haar roman als een zwarte feministische. In alle generaties komen krachtige vrouwen voor die elkaar steunen en stimuleren en die in zware omstandigheden overeind blijven. Niet alle vrouwen zijn heiligen maar hun inspanningen om een plaats op te eisen voor zichzelf en te zorgen voor de vrouwen in hun omgeving, krijgen veel aandacht.
Nogmaals, het vraagt doorzetting om dit boek uit te lezen maar veel thema’s die in het boek voorkomen zijn verrijkend en blijven je wel bij.