Een bloemrijke roadtrip in Bosnië

Sara, het hoofdpersonage, vertelt in het begin van het boek over haar voormalige beste vriendin Lejla. Je voelt meteen aan dat de relatie tussen de twee veranderd is, maar je weet nog niet in welke mate, en hoe dit precies komt.
Sara krijgt een telefoontje van Lejla, met een dwingende vraag om naar Mostar te komen, en haar naar Wenen te vergezellen, omdat haar verloren gewaande broer Armin daar zou zijn. Sara laat alles vallen, vertrekt naar haar geboorteland, en begint met Lejla aan een roadtrip.

De hoofdstukken in het heden (de roadtrip) worden afgewisseld met hoofdstukken tussen vierkante haken, die telkens herinneringen zijn, vooral aan hun vriendschap. Aan hoe belangrijk Sara zich voelde, omdat ze als het ware werd uitverkoren door Lejla: ‘Alle wegen, ongeacht hoe krom of ver weg dan ook, leiden naar hetzelfde punt, en dat punt is zij. Rome is er niks bij.’

Langzaamaan kom je een aantal dingen te weten die de veranderde relatie verklaren. Zo is er regelmatig sprake van een dag op ‘het eiland’, die een belangrijke impact zal blijken te hebben. Maar ook kleine voorvallen, soms schijnbaar onbeduidend, zijn belangrijker dan ze op het eerste zicht lijken te zijn.

Tegelijkertijd blijkt Sara geen betrouwbare verteller te zijn: ze vertelt dingen waarvan Lejla achteraf zegt dat ze niet of anders gebeurd zijn. Al is Sara zich zelf ook bewust van het feit dat haar herinneringen misschien niet altijd juist zijn:
‘De laatste herinnering, omdat het de eerste is. Hij raakt steeds verder weg, slinkend als een perronchef in de verte. Ik herinner me bijna niets meer en dus moet ik meer dan de helft verzinnen. Maakt niet uit, jij zult je de belangrijke dingen wel herinneren. Eerst moet ik valse steigers om de broze herinneringen heen fantaseren, zodat ik ze kan bewaren.’
Maar: is Lejla dan wel zo betrouwbaar? Want ook zij is gekleurd in haar herinneringen. De waarheid ligt waarschijnlijk ergens in het midden.

Lana Bastašić wilde met dit boek de geschiedenis van haar land, Bosnië, vertellen, maar kon dat niet enkel en alleen vanuit zichzelf doen, omdat ze maar één kant van de geschiedenis heeft meegemaakt, nl. de bevoorrechte. Daarom moest er naast de verteller, Sara, iemand anders komen, om die andere kant te kunnen vertellen. Dat werd Lejla, die omwille van haar etnische achtergrond de duisternis werd ingeduwd.
Deze duisternis is ook letterlijk terug te vinden in het boek, en geeft er zelfs een beetje een fantasy kantje aan.

Tegelijkertijd wilde Lana Bastašić het verhaal spiegelen aan de twaalf hoofdstukken van Alice in Wonderland (geïnspireerd door wat James Joyce met de Odyssee deed). Zelf ziet ze een grote parallel tussen Alice en de meisjes in Bosnië: ze komen terecht in een hen onbekende wereld met een bizarre logica waarin ze hun weg moeten zoeken.

Lana Bastašić hanteert een zeer bloemrijke taal. Het verhaal van Sara zit vol beeldspraak, waardoor je er soms echt je aandacht moet bijhouden, en die soms wat veel kan zijn, maar die tegelijkertijd bijdraagt tot de sfeer van het boek. Deze beeldspraak staat ook symbool voor het verschil tussen de twee vriendinnen: Sara was altijd al veel meer met woorden bezig, terwijl Lejla veel directer is, en meer op cijfers gericht. Wanneer het over Lejla gaat, is het taalgebruik ook anders, wat het contrast tussen de twee nog vergroot.

Ook al wil de schrijfster het verhaal over haar land vertellen, dit is niet zomaar een boek over de oorlog in het voormalige Joegoslavië. Deze oorlog wordt nl. nergens expliciet benoemd, maar er zitten wel van tal van verwijzingen in het boek, waardoor je je er toch een beetje een beeld van kunt vormen hoe het geweest moet zijn om toen op te groeien.

‘En in het struikgewas, lichtgroene tumoren langs de rivieren, het vermoeide struikgewas, desondanks nog altijd wild, bezaaid met vraagtekens. Is hier iemand gestorven? Heeft iemand hier iemand gedood?’

Dit boek gaat dan ook niet over de concrete gebeurtenissen van de oorlog, maar vooral over het vinden van je eigen identiteit, en ook over de confrontatie met een verleden dat je liever wegstopt, maar op die manier ook niet verwerkt krijgt. Nu Sara terug in Bosnië is, kan ze niet anders dan bepaalde dingen onder ogen zien. Ze kan niet langer weglopen van haar verleden.

Dit is vooral een ongelofelijk intrigerend en knap geschreven boek. Heel rijk, qua inhoud, thematiek én taal. Het begin is erg bijzonder, midden in een zin, en het einde is verrassend (het was voor mij in eerste instantie niet helemaal overtuigend, maar de puzzelstukjes vielen achteraf mooi in elkaar).
Het is geen boek dat je ‘zomaar even’ leest, maar waar je van elke bladzijde moet genieten, en je laten meeslepen in de roadtrip en in het verleden van de vriendinnen.

Een boek om meteen opnieuw te lezen eigenlijk. Erg van onder de indruk.