Vloeiende proza

Begincitaat : ‘We zijn alleen gestorven als jullie ons vergeten’ – Anoniem grafschrift Massagraf uit de Spaanse burgeroorlog (1936 – 1939).

Het boek heeft een mooie cover met een close-up kleurenfoto van een Spaans ogende dame. Meesterverteller en internationaal bestsellerauteur Ruta Sepetys schreef voorheen reeds ‘Zout van de zee’ en ‘Schaduwliefde’. Deze keer pende ze een schitterende roman neer over een van de pijnlijkste drama’s ten tijde van het dictatoriale Francoregime in het na-oorlogse Spanje.

Het boek omvat twee grote delen. Het eerste deel speelt zich af in 1957 in een Amerikaans hotel, het Castellana Hilton in Madrid, in het weeshuis Inclusa en in de krottenwijk Vallecas, een van de armste wijken van de Spaanse hoofdstad. De rijke 18-jarige Texaanse Daniel Matheson is met zijn ouders in Spanje om zijn moeders geboorteland te ontdekken. Daar ontmoet hij Ana, via haar ontdekt Daniel dat achter de beloftes van zon en wijn een compleet ander Spanje schuilgaat, dat al jarenlang – sinds zijn aantreden in 1939 – gebukt gaat onder angst en armoede en met harde hand wordt geregeerd door ‘El Caudillo’ Franco. Beiden raken ze betrokken, elk op hun eigen manier, bij een geheim dat nooit aan het licht had mogen komen …

Het tweede deel van het verhaal is gesitueerd in 1975 in Dallas, Texas (de woonplaats van het gezin Matheson) en in 1976 in Madrid, dus vlak na het overlijden van generaal Franco, wanneer Daniel vergezeld door zijn jongere zus achttien jaar later terugkeert, om haar eveneens hun intussen overleden moeder’s geboorteland door toeristische bezoeken ter plaatse te laten ontdekken en te verkennen.

Het boek is opgedeeld in 149 doorlopend genummerde hoofdstukken van elk slechts een paar bladzijden. Verscheidene verhaallijnen lopen door elkaar heen en pas helemaal op het einde wordt het duidelijk hoe deze innig met elkaar verweven zijn. De roman bevat tevens een heleboel fragmenten uit originele historische documenten over de relaties tussen Spanje en de Verenigde Staten, een toelichting van de auteur, een uitgebreid overzicht van research en geraadpleegde historische bronnen, een korte woordenlijst Spaans-Nederlands en een tiental zwart-witfoto’s. De korte hoofdstukken maken de lectuur aangenaam en transparant en ze maken het mogelijk om het boek om het even wanneer opzij te leggen zonder de draad te verliezen. De talrijke tekstfragmenten uit originele bron halen er de vaart wel een beetje uit.

Ik laat nog even de auteur zelf aan het woord over haar meest recente boek, omdat ik het zelf niet beter onder woorden zou kunnen brengen :
“ ‘Stilte heeft zijn eigen stem’ is historische fictie. De Spaanse Burgeroorlog en de zesendertig jaar durende dictatuur onder Francisco Franco die daarop volgde, zijn natuurlijk maar al te echt. Als dit boek je boeit, wil je je misschien ook eens verdiepen in de geschiedenis van Spanje, de Spaanse Burgeroorlog en de dictatuur. “

Daar heeft meesterverteller Ruta Sepetys overschot van gelijk in, alleen jammer dat de plot van het verhaal een beetje ongeloofwaardig overkomt. Toeval bestaat niet, maar de snelle en compacte opeenvolging van nauw met elkaar verweven gebeurtenissen lijkt soms een beetje bij de haren getrokken. De achtergrond, de ongemeen harde, rauwe en grauwe werkelijkheid tijdens de dictatuur wordt nochtans heel nuchter, zakelijk en objectief weergegeven in een verhaal dat echt verteld moet worden.

Een verhaal dat zo mogelijk nog afschuwelijker is dan de Spaanse Burgeroorlog zelf met zijn 1 miljoen dodelijke slachtoffers en waarvan pas recent het topje van de ijsberg aan het licht is gekomen, na de halsstarrige ontkenning door het Francoregime, de jarenlange onderdrukking van de voormalige tegenstanders (los Rojos), met als instrumenten de militaire almachtige component - de alom gevreesde Guardia Civil -, bovendien ook met medeweten en belangrijke actieve steun en ‘participatie’ van de rooms-katholieke Kerk, de ziekenzorg en specifiek kraamklinieken en weeshuizen onder het bewind, het toezicht en de controle van katholieke zusters.
Het moet natuurlijk ook wel een beetje je ding zijn, maar mijn interesse in deze verpletterende tragedie was al eerder gewekt en dit pijnlijk en onmenselijk schandaal wordt in het boek heel gedetailleerd en waarheidsgetrouw uit de doeken gedaan. De tragiek van een zwijgcultuur die diepe sporen achterliet en nog steeds achterlaat in het hart van mensen.

Ik zou ook heel graag nog even willen wijzen op een naar mijn bescheiden mening foutje in de ondertitel op de voorpagina van het boek: volgens mij gaat het boek niet ‘Over een onvergetelijke liefde TIJDENS de Spaanse burgeroorlog’ (tussen 1936 en 1939), maar jaren ERNA, pal in het midden van de Franco dictatuur die er op volgde, te beginnen vanaf en hoofdzakelijk in het jaar 1957.

Het boek verveelt nooit dankzij de afwisseling van korte en iets langere hoofdstukken, het vloeiende proza, de compleet verschillende gepolariseerde leefwerelden zowel binnen Madrid als tussen de rijke Amerikaanse oliebaronnen en de onfortuinlijke Spanjaarden, het bonte allegaartje aan hoofdpersonages, hun originaliteit en de vlotte vertelstijl. Dit boek is alvast een aanrader voor hispanofielen en liefhebbers van het genre, jong en iets minder jong.
// Young Adult België -- LB