Houd van wijsheid, leef wijsheid

Ik las deze kerstvakantie het boek 'De wereld van Sofie'. Ik las het voor het eerst in 1996, dat is inmiddels bijna dertig jaar geleden. Ik was benieuwd of herlezing me zou bevallen, de conclusie is voor mij duidelijk: jazeker!

Jostein Gaarder was docent filosofie, hij schreef Sofie als een inleiding in de filosofie voor kinderen. Het verhaal speelt rond de 15e verjaardag van de hoofdpersonen Sofie (= wijsheid, filosofie = liefde voor de wijsheid) en Hilde. Het verhaal is een speels mozaïek van vertellingen die om elkaar heen cirkelen en op elkaar ingrijpen. Het is opgebouwd rond een merkwaardige briefwisseling van een VN-militar in Libanon met zijn dochter en even oud meisje dat in de briefwisseling een rol speelt. De hoofdpersonen ontdekken langzamerhand steeds meer wat hun rol in het verhaal is. Het verhaal wordt op een goedaardig humoristische manier verteld. Het is een mooie en vriendelijke raamvertelling met soms wat absurdistische trekjes.

De doelstelling van het boek is om een inleiding te geven in de filosofie. Filosofische stromingen en de belangrijke filosofen komen in steeds een paar pagina's aan de orde, startend bij de oudheid tot onze moderne tijd. Filosofische theorieën worden helder in hun historische context uitgelegd. De gekozen aanpak maakt het mogelijk om dit in dialoogvorm te doen tussen de leraar en de 15-jarige. De jeugdigheid van de toehoorder dwingt de schrijver tot relatief eenvoudige bewoordingen en een minimum aan vakterminologie. Het boek wordt hierdoor een toegankelijke inleiding, begrijpelijk zonder onnodig oppervlakkig te worden.
Tegelijk lukt het de auteur om op veel momenten de raamvertelling te gebruiken als aanschouwelijk voorbeeld. De soms heel bijzondere gebeurtenissen illustreren regelmatig de gedachten van de filosofische stromingen, er ontstaan verbindingen tussen de draadjes van de raamvertelling onderling en met de filosofie. Ik was bij mijn meest recente lezing onder de indruk van hoe ingenieus de auteur dit componeert, nog meer dan ik me van lang geleden herinner. Het lezen was genieten.

Is het een kinderboek? Met bijna 600 pagina's tekst en 'een inleiding in de filosofie' als hoofdonderwerp ligt het niet erg voor de hand dat de doelgroep het massaal ter hand neemt. Maar niet te snel: het is dat het boek er nog niet was toen ik zelf tiener was, maar ik had het geweldig gevonden! Nou ja, dat zegt niets over 'massaal´ natuurlijk, er zijn nu eenmaal jongelui met vreemde hobby's (ik las voor mijn lol in de jaren ´70 mijn vaders twintigdelige Winkler Prins Encyclopedie helemaal uit). Voor tieners die graag lezen en nieuwsgierig zijn: jazeker, zeer geschikt en boeiend.

Ondertussen moet ik toegeven dat het boek mij ook nu - heel veel jaren ná mijn jeugd - nog steeds boeit. Hoewel ik sinds de eerste lezing in 1995 veel heb gelezen, ook veel over filosofie, heb ik met veel plezier dit boek herlezen. Soms is de behandeling van een filosoof misschien iets globaal (maar hé: het is een inleiding!), ik weet niet genoeg van de meeste filosofen om te beoordelen of hen voldoende recht wordt gedaan. Maar als iemand het voor elkaar krijgt dat er met plezier wordt gelezen over filosofie: petje af! Ik kreeg nieuwe doorzichtjes, inspirerende gedachten, ik werd gestimuleerd om na te denken over de wereld en over mijzelf. Ik leerde. Dat is het hoogste dat enig boek kan bereiken.

Een aanbevolen boek dus, nog steeds.