Een goede brievenroman schrijven is nog niet zo eenvoudig

Katherine Kressmann Taylor (1903 – 1996) liet bij de publicatie van haar debuut “Adres onbekend” (1938) haar voornaam weg, omdat het beter zou zijn (voor de verkoop) wanneer het niet overduidelijk door een vrouw zou zijn geschreven. Kressmann die niet als haar echtgenoot Taylor in de marketing werkte zag hier geen probleem in. Het is een voorbeeld van uiterlijk vertoon, van effectbejag, van doen zoals het verwacht wordt die we als lezer, helaas, ook in “Adres Onbekend” tegenkomen. Effectbejag of niet, het boek was een groot succes in de Verenigde Staten en werd in 1939 in vertaling van C.J. Kelk in Nederland uitgegeven. Het is deze versie die ik heb gelezen.

De novelle is een ‘brievenroman’; de correspondentie tussen de Duitse Martin Schulse die met zijn gezin eind 1932 terugkeert naar Duitsland en zijn Amerikaans-Joodse zakenpartner en vriend Max Eisenstein die hun gezamenlijke galerie/kunsthandel in San Francisco runt. In de correspondentie wordt al snel duidelijk dat ze heel snel uit elkaar groeien. Martin omarmt zonder scrupules Hitler en zijn trawanten terwijl Max zich, terecht zo zal later blijken, zich zorgen maakt over zijn zus die in Wenen en Berlijn werkt als actrice en alle andere Joden in Duitsland. De correspondentie is ‘recht toe recht aan’, van het literaire principe ‘show don’t tell’ trekt zij zich niets aan. Zal het haar achtergrond als ‘marketeer’ zijn die haar hier in de weg zit?

De correspondentie tussen de twee is hierdoor erg feitelijk en ontbreekt het in “Adres onbekend” bij beide hoofdpersonages aan introspectie. We krijgen alleen het resultaat, indien er al sprake is geweest van zelfreflectie, te lezen. De personages gaan op geen moment ‘leven’, waardoor er zo goed als geen innerlijke spanningsboog in de novelle zit. De spanning komt van buiten, omdat wij als hedendaagse lezers weten hoe het afloopt met de Joden in Duitsland en andere landen die door de Nazi’s bezet worden. Wat “Adres onbekend” overduidelijk maakt is hoe moeilijk het is om een goede ‘brievenroman’ te schrijven en dat Kressman Taylor daar niet in is geslaagd.