indringen en schrijnend

Nella Larsen (1891–1964) is in de Verenigde Staten nog steeds bekend om haar twee novellen Quicksand/Drijfzand (1928) en Passing/Schutkleur (1929). In de laatste jaren neemt de belangstelling voor haar werk in de Verenigde Staten alleen maar verder toe, met de toenemende belangstelling voor de ‘Harlem Renaissance’. Larsen wordt beschouwd als een van de belangrijkste auteurs van de ‘Harlem Renaissance’. Het is dan ook goed dat in 2018 in vertaling van Lisette Graswinckel 2018 de twee novellen gebundeld ook hier op de markt kwamen. De thematiek waar Larsen mee speelt, stoeit, maar meestal worstelt in “Drijfzand” en “Schutkleur” en in haar eigen leven is nog steeds actueel. Biologische afkomst en daar als afgeleide van huidskleur en de daar al dan niet bij passende (vrouwelijke) culturele identiteit het is de rode draad in het leven van Larsen en de vrouwelijke hoofdpersonages in haar twee novellen.

“Drijfzand” is de meest autobiografische van de twee novellen. Helga Crane, het hoofdpersonage is net als Nella Larsen, het kind van een witte uit Denemarken afkomstige moeder en een zwarte uit West-Indië afkomstige vader. Helga Crane wordt door het grootste deel van haar ‘Deense’ familie met de nek aangekeken, of op zijn best als een interessante exotische curiositeit gezien en behandeld. Aan de andere kant van het kleurenspectrum is het misschien nog wel ingewikkelder, want dan spelen ook allerlei ideaaltypen van vrouw-zijn een rol; kopie van ‘de’ blanke vrouw, moeder, geliefde, al dan niet ondergeschikt aan een echtgenoot, en zo meer. “Drijfzand” is niet alleen de zoektocht van Helga Crane naar wie/wat ze wil zijn, maar ook naar een sociale omgeving waar ze kan en mag zijn wie/wat ze wil zijn.

Ook in “Schutkleur” spelen huidskleur en culturele identiteit een centrale rol. De nadruk mag gelegd worden op ‘spelen’. De vriendinnen Clare Kendry en Irene Redfield zijn alle twee van gemengde afkomst en kunnen voor zowel ‘wit’ als ‘zwart’ door het leven gaan. In de door rassensegregatie gekenmerkte jaren 20 van de vorige eeuw in de Verenigde Staten maken ze alle twee regelmatig gebruik van deze dubbele identiteit. Clare gaat in dit ‘spel’ wel heel erg ver.

Deze twee novellen zijn niet alleen maar goed door de inhoudelijke uitwerking van de centrale thematiek van een gemengde afkomst en de daarbij passende culturele identiteit. Het is de spanning tussen de thematiek en de sobere, ontspannen en soms zelfs laconieke stijl waarin Larsen de twee verhalen vertelt. Larsen maakt het allemaal niet grootser, dramatischer en sensationeler dan strikt noodzakelijk. Hierdoor zijn beide novellen niet expliciet ‘plamfetterig’ politieke traktaten tegen rassenongelijkheid, maar door het met veel stilistisch gevoel voor ‘understatement’ zijn de verhalen des te indringender en schrijnender.