Een bijna niet gehoord en niet gelezen revolverschot

Virginie Loveling (1836 – 1923) groeide op in een welgesteld liberaal milieu in en rond Gent. Van jongs af aan schreef ze en publiceerde ze samen met haar zus Rosalie (1834 – 1875). Het is vaak lastig, zo niet onmogelijk, om in onder beider naam gepubliceerde bundels te achterhalen wie wat heeft geschreven. Het is omdat ze het er meestal bij zetten wie het had geschreven dat het voor de lezer duidelijk werd. Na het overlijden van haar zus ging Virginie in haar eentje verder met het schrijven van verhalen, novellen en romans. In 1905, ze was toen 69, voltooide ze “Een revolverschot”. Het zou pas in 1912 worden gepubliceerd en net zoals bij een groot deel van haar vorige werk was de overwegend katholieke (literaire) pers in Vlaanderen niet erg positief. In Nederland was de ontvangst iets beter, al had een groot deel van de mannelijke (literaire) pers toch ook weer moeite met het vanuit een vrouwelijk perspectief verteld en door een vrouw geschreven roman.

Het is juist dat (vrouwelijke) perspectief dat “Een revolverschot” uittilt boven het overgrote deel van de (Nederlandstalige) literatuur die in die jaren werd geschreven en gepubliceerd. Loveling laat het verhaal vertellen door Marie Santander, de oudere zus van Georgine. Ze leven na het overlijden van hun vader samen in het ouderlijke huis in het dorp Vroeden. Dit dorp heeft veel weg van Nevele, waar Loveling een groot deel van haar leven heeft doorgebracht. Door te kiezen voor een persoonlijke verteller, kiest Loveling ook voor een vertelster die af en toe onbetrouwbaar is, die soms een eenzijdig of zelfs foutief beeld schetst van de werkelijkheid. Dit was in die tijd nog erg ongebruikelijk. In de handen van Loveling is het niet alleen een noviteit, maar door de zeer goede wijze waarop ze de vertelster met de lezer laat spelen is het ook een kwaliteit.

Naast de, voor die periode nog ongebruikelijke vertelster, is er nog meer dat van “Een revolverschot" zo’n goede en tijdloze roman maakt. Loveling die in haar voorgaand werk, net als veel van haar tijdgenoten een naturalistisch-realistische verteltrant hanteerde, vervangt die verteltrant voor een groot deel door een meer psychologische benadering. Ze weet een heel mooi evenwicht te vinden tussen die twee perspectieven.

Zowel Marie als de tien jaar jongere Georgine zijn alle twee nog vrijgezel en zeker voor de dertigjarige Marie begint de klok te tikken. Wanneer ze alle twee voor een en dezelfde man gevoelens krijgen en de zorgzame zichzelf opofferende Marie voor de zoveelste keer het onderspit dreigt te delven, knap er iets in haar. Het zijn de teleurstellingen en de (innerlijke) pijn die deze teleurstellingen bij Marie veroorzaakt die Loveling zo treffend en realistisch beschrijft.

Het is dan ook lastig om te begrijpen waarom “Het revolverschot” vele jaren zo goed als onbekend en daarmee ongelezen is gebleven. Zo’n goede roman, die in niets onderdoet voor veel bekendere romans en novellen uit die periode, maar vaak niet veel meer dan een voetnoot in hedendaagse literatuurgeschiedenissen. In haar Nawoord geeft Annelies Verbeke een verklaring waarom “Het revolverschot” (nog) niet gecanoniseerd is en waarom dit in de toekomst wel moet gebeuren.