Jane Eyre is het meest ongeloofwaardig personage in “Jane Eyre”

Charlotte Brontë (1816 – 1855) is de oudste van de drie schrijvende zusters. Emily (1818 – 1848) en Anne (1820 – 1849) zouden in navolging van Charlotte ook literair succes behalen. Het succes kwam de zusters niet aanvliegen, ze moesten heel wat 19e-eeuwse vooroordelen ten opzichte van schrijvende vrouwen overwinnen. Charlotte Brontë was dan ook genoodzaakt om haar debuutroman “Jane Eyre” in 1847 te laten publiceren onder het pseudoniem Currer Bell. Het is dan ook niet vreemd dat vrouwenemancipatie één van de centrale thema’s is in deze ‘bildungsroman’. Andere terugkerende thema’s zijn religie, sociale klasse en seksualiteit. Ook in die tijd niet (meer) de meest schokkende literaire thema’s. Wat wel een literaire schok is en “Jane Eyre” de eerste in de (Britse) literaire wereld maakte is de vrouwelijke vertelster die ons lezers direct aanspreekt in eerste persoon enkelvoud. Jane Austen (1775 – 1817) één van de belangrijkste literaire voorgangster van Charlotte Brontë was in haar romans veel indirecter met het naar voren brengen van het vrouwelijke perspectief. Deze literaire vernieuwing in “Jane Eyre” maakt Charlotte Brontë weer een voorloopster van Virginia Woolf en andere schrijfsters en schrijvers die gebruik maken van ‘stream of consciousness’.

In de roman volgen we vijf fases in het leven van Jane Eyre, een naar mijn oordeel iets te vroeg wijs en wel erg tevreden over haar eigen morele rechtschapenheid meisje dat bar weinig zelfreflectie en zelf twijfel kent Of is het Charlotte Brontë die zo tevreden is met de door haar gecreëerde heldin die ze zelf wel zou hebben willen zijn? Pas op 2/3 van de roman wanneer Jane zo’n 18 jaar is, verandert ze van een ideaaltype in een geloofwaardig literair personage van vlees en bloed. Alleen is dat ook het moment waarop Brontë het melodramatisch en romantisch gehalte van de roman nog verder verhoogt. En toch heb ik “Jane Eyre” met plezier gelezen. Dat plezier werd veroorzaakt doordat Brontë hoe ongeloofwaardig dan ook Jane Eyre is, zij Jane Eyre en andere personages wel goed weet neer te zetten in verhouding met elkaar. De interacties tussen de verschillende personen in “Jane Eyre” zijn de momenten waarop de roman gaat leven. Gelukkig zijn er genoeg van deze krenten in de verder wat smaakloze pap die Charlotte Brontë de lezer voorschotelt . Ook het gevoelsleven van anderen dan Jane Eyre is grotendeels geloofwaardig en boeiend geschreven. De zwakste schakel in “Jane Eyre” is Jane Eyre zelf opvallend genoeg.

Na herlezing is mij de klassieke status van “Jane Eyre” weer helemaal duidelijk. Terecht een klassieker en zowel wat betreft thematiek en stijl vernieuwend voor zijn tijd. Maar zoals Calvino schreef in “Waarom zou je klassiekers lezen”, jouw klassiekers zijn als jouw vrienden en “Jane Eyre” en ik zijn duidelijk geen vrienden en zullen dit naar alle waarschijnlijkheid ook niet meer worden.