Mercier, Camier en Beckett zoeken maar vinden het (nog) niet

Samuel Beckett (1906 – 1989) schreef “Mercier en Camier” in 1946. Zijn uitgever vond het echter niet goed genoeg om te publiceren. Pas nadat Beckett in 1969 de Nobelprijs voor Literatuur had gewonnen en uitgever en lezers ‘hongerig’ waren naar nieuw nog niet gelezen werk van Beckett werd “Mercier en Camier” in 1970 uitgegeven, nadat Beckett nog wat wijzigingen had aangebracht in het manuscript uit 1946. Deze eerst uitgaven in het Frans werd gevolgd door een Engelse vertaling door Beckett in 1974. Al is vertaling misschien niet het goede woord, omdat Beckett ook nog het een en ander herschreef, maar vooral schrapte in de Franse versie. In 2021 verschijnt de eerste Nederlandse versie in een vertaling door Jona Hoek. Deze vertaling is gebaseerd op de Engelse editie.

“Mercier en Camier” is het eerst werk dat Beckett direct in het Frans schreef, tot dan toe had hij altijd in het Engels geschreven. De keuze om van taal te veranderen had alles te maken met wat Beckett zelf zijn ‘openbaring’ noemde. Door te kiezen voor het Frans, dat hij goed beheerste, aangezien hij al jaren in Frankrijk verbleef, kon Beckett zich losmaken van de Anglo-Ierse literaire traditie (James Joyce in het bijzonder) en kon hij eindelijk “zonder stijl” schrijven. Voor de lezer is het dus de vraag in hoe Beckett het bij zijn eerste poging om in een andere taal te schrijven er van af brengt? Het antwoord is wisselvallig en zoekende.

Mercier en Camier zijn twee mannen al wat oudere mannen in Ierland die zoekende zijn en om datgene wat zij zoeken keer op keer op reis gaan, maar zelden of nooit echt ver weg geraken. Dat komt, omdat ze eigenlijk niet goed weten wat ze zoeken, waarom ze zoeken en ook niet weten wat te doen met de bagage die ze meezeulen. Is de bagage een last of een hulpmiddel? Het is bovendien nog maar de vraag of Mercier en Camier slechts met zijn tweeën zijn, want de openingszin van de roman suggereert dat er nog een derde is: “De reis van Mercier en Camier is er een waarover ik vertellen kan, als ik wil, want ik was de hele tijd bij ze”. De hele roman staat vol met dergelijke vaagheden, indirecte suggestieve zinnen die in het verdere verloop van het verhaal zo goed als geen duiding of betekenis krijgen. Daar moet je als lezer van houden en deze manier om lezers keer op keer op het verkeerde been te zetten werkt alleen wanneer het tot in de perfectie wordt uitgevoerd. En dat laatste, doet Beckett niet in “Mercier en Camier”. Het lukt hem wel in de in 1949 verschenen wereldberoemde toneeltekst “Wachten op Godot”.

“Mercier en Camier” is een goed voorbeeld van een overgangswerk van een schrijver die op zoek is naar zijn eigen (nieuwe) geluid, vorm en/of inhoud. Zo’n overgangswerk is vooral interessant voor de liefhebbers van Beckett, een lezer die ‘iets’ van Beckett wil lezen kan beter een ander werk van hem kiezen.